FANDOM


Zygmunt I Stary (ur. 1 stycznia 1467 w Kozienicach, zm. 1 kwietnia 1548 w Krakowie) − król Polski i Wielki Książę litewski. Syn Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. Jego panowanie rozpoczęło okres złotego wieku Polski.

Biografia

Zygmunt urodził się jako jedno z czternastu dzieci Kazimierza Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki. W dzieciństwie pobierał nauki od wielu nauczycieli, m.in. od Jana Długosza. Dzięki tak wczesnej edukacji, Zygmunt opanował język łaciński i niemiecki, poznał literaturę, prawo i historię. Kronikarze opisywali młodego Zygmunta jako gorliwego chrześcijanina i prawego człowieka, który był jednym z najsprawiedliwszych i najbardziej słownych ludzi na świecie.

Gdy osiągnął wiek dorosły, tj. w 1499 roku, otrzymał wtedy pod panowanie księstwo głogowskie, a dwa lata później od brata otrzymał jeszcze księstwo opawskie. W 1504 roku został mianowany na namiestnika Śląska i Łużyc, gdzie zdobył doświadczenie polityczne i administracyjne. Rozwinął tam handel, zreformował system monetarny i zapewnił bezpieczeństwo na tamtejszych drogach.

Po śmierci jego brata, Aleksandra Jagiellończyka, Zygmunt został wybrany na króla Polski. Już rok po objęciu tronu prowadził roczną wojnę z Moskwą, która prowadziła ekspansję w kierunku Litwy. Konflikt ten powrócił w 1512 roku, a dwa lata później Zygmunt zwyciężył w bitwie pod Orszą. Niestety w tym samym roku w kolejnej bitwie utracił Smoleńsk. Wojna ta zakończyła się w 1522 roku. Zygmunt musiał też bronić królestwa polskiego, gdyż roku 1510 i 1531 było ono atakowane przez hospodarów mołdawskich. W 1512 roku na ziemie polsko-litewskie wyruszyli Tatarzy pod wodzą chana Mendli Gireja, kiedy to doszło do bitwy pod Wiśniowcem, która zakończyła się porażką najeźdźców.

Zygmunt prowadził także aktywną politykę dynastyczną, walczył o utrzymanie panowania Jagiellonów na Czechach i Węgrzech. Rywalizował wtedy m.in. z potężnym rodem Habsburgów, którzy podpisali sojusz z moskiewskim księciem Wasylem III czy też Zakonem Krzyżackim. Zygmunt musiał rozbić sojusz habsbursko-moskiewski, więc spróbował porozumieć się z cesarzem Maksymilianem Habsburgiem podczas zjazdu we Wiedniu w roku 1515. W zamian za układ dynastyczny cesarz obiecał zaprzestać wspierania antypolskiego sojuszu z Krzyżakami i zrezygnować z współdziałania z Moskwą. Rywalizację dynastyczną ostatecznie przegrał, kiedy to w roku 1526 w bitwie pod Mohaczem zginął Ludwik Jagiellończyk, a jego następcą na czeskim tronie został Ferdynand Habsburg. Utracono także koronę węgierską.

Zygmunt w latach 1519-1521 prowadził ostatnią wojnę pomiędzy Polską a zakonem krzyżackim; wielki mistrz Albrecht Hohenzollern podjął decyzję o sekularyzację państwa zakonnego i przeszedł na luteranizm. Utracił tym samym wsparcie cesarstwa oraz papiestwa. Zygmunt w tej wojnie zwyciężył i zmusił ostatniego wielkiego mistrza tegoż zakonu, Albrechta Hohenzollerna do złożenia hołdu lennego Polsce w 1525 roku. W latach 1526-1529 Zygmunt przyłączył Mazowsze do Korony Królestwa Polskiego, a w 1533 roku podpisał traktat pokojowy z Turcją, tym samym zapewniając spokój na południowych granicach swojego państwa.

Jego polityka wewnętrzna oparta była o magnaterię, a bogacącej i edukującej się szlachty średniej i drobnej nie doceniał. Przyczyniło się to do konfliktu dworu z rodzącym się obozem egzekucji praw i dóbr. By ułożyć lepsze relacje między sobą a szlachtą, w 1518 roku przyznał jej pełną jurysdykcję nad chłopami. Nie wyraził jednak zgody na reformy, które miały doprowadzić do przewagi szlachty nad senatem i królem, co ostatecznie doprowadziło do pierwszego rokoszu w historii Polski, który jednak nie doprowadził do obalenia Zygmunta. W latach 1526 Zygmunt dokonał reformy finansów, wprowadził nową monetę, florena polskiego, którego powszechnie nazywano złotym. W 1526 roku stłumił bunt mieszczan w Gdańsku, a trzy lata później prowadził elekcję swojego syna Zygmunta II Augusta na króla. Do jego koronacji doszło w następnym roku, a szlachta potraktowała to jako zamach na swoje prawa i przywileje, więc w następnych latach próbowali wcielić do prawa zasadę niemożności koronowania drugiego króla, gdy jego poprzednik nadal żyje. W 1543 roku Zygmunt oddał synowi całkowitą władzę nad Litwą, a pięć lat później zmarł.

Terytorium

Poland and Lithuania in 1526

Źródła

  • Poczet królów i książąt polskich wydawnictwa Park.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.