FANDOM


Szkoła elejska – system nauk filozoficznych pochodzących z greckiej kolonii na płw. Apenińskim – Elei. Podstawę swojej filozofii opierała na głównych doktrynach swojego założyciela, Parmenidesa, oraz jego ucznia – Zenona.

Rozwój szkoły Edytuj

Filozofia elejska nie miała licznych zwolenników, ale posiadała stałą liczebność przez szereg pokoleń, co pozwoliło jej przetrwać pierwszy okres filozofii greckiej, a jeżeli wliczyć szkołę megarejską, to również drugi i trzeci.

Szkoła wydała cztery pokolenia:

  1. Poprzednikiem szkoły był Ksenofanes. Wypędzony z rodzinnego Kolofonu do zachodnich kolonii, stanowił łącznik między naukami jońskimi a elejskimi. Powziął sobie teologię za główną doktrynę, skupiając swoje rozważania na jedności Bóstwa z światem.
  2. Doktrynie Ksenofanesa dał filozoficzną postać jego uczeń, Parmenides. Rozwiną ją w teorię bytu i poznania, gdzie byt jest jednolity i niezmienny, a poznanie rozdzielił na zmysłowe oraz myślowe; praca Parmenidesa wytworzyła główną naukę eleatów.
  3. Postulaty Elejskie musiały być jednak chronione przez rozpowszechnianej krytyce – tą misję przyjął Zenon, używając agresywnej argumentacji polegającej na atakowaniu przeciwnych teorii ukazując ich sprzeczność; przypominało to na wzór dialektyki.
  4. Dialektyka Zenona stała się jednak, dla szkoły megarejskiej, celem dla siebie i przekształciła się w erystykę, prowadzącą spory i przekonywując przeciwnika bez względu na to, czy dąży do słuszności.

Poglądy Edytuj

Parmenides z Elei Edytuj

Information icon.svg Osobny artykuł: Parmenides z Elei.

Ksenofanes, oddając swoje nauki Parmenidesowi, zaszczepił w nim jedynie myśl o jedności, którą przemienił z teologii w filozofię.

Poprzez rozum i dedukcję, powziął wyjaśnienie natury bytu, rozwijając ją za pomocą jednej tezy: "byt jest, a niebytu niema". Jakiekolwiek zmiany wprowadzone w byt, musiały zmienić jego strukturę w niebyt, a niebytu nie ma. Ta sprzeczność warunkowała naturę bytu jako coś jednolitego i niezmiennego. Kształtowanie swojej teorii za pomocą tej ontologii, skutkowała brakiem zainteresowania w analizowaniu swoich postulatów przez badania faktów. Ufając jedynie dedukcji własnych myśli, utożsamił samą myśl z bytem, który może istnieć jedynie wtedy, gdy myśl może go poznać.

Orientując się, że ludzkie zmysły ulegają złudzeniom i wyobrażeniom pełnych błędów, rozdzielił poznanie myślowe – ukazujące czystą dedukcję – od poznania zmysłowego – podążającego za pomocą złudzeń.

Zenon z Elei Edytuj

Information icon.svg Osobny artykuł: Zenon z Elei.

Teorie Parmenidesa, przeciwieństwie do praktyk jońskich, utrzymywały bierność rozwojową przez dalszych uczniów; nie rozwijali nauk na nowe problematyki Empedoklesa, czy Anaksagorasa. Jeden z eleatów – Zenon – postanowił skupić swoją pracę nad bronieniem postulatów Parmenidesa.

Wykorzystując agresywną politykę obrony, tworzył argumenty dialektyczne ukazujące sprzeczność danej tezy z właściwymi prawami bytu. Napisał argumentację min:

  • przeciw ruchowi
  • przeciw mnogości
  • przeciw poznaniu zmysłowemu

Szkoła megarejska Edytuj

Istnienie szkoły zapoczątkował Euklides, który przyjmował filozofię eleatów, twierdząc, że istnieje jedynie byt. Dalsze praktyki zaczęły obejmować dialektykę Zenona, którą megarejczycy wykorzystywali w dyskusjach. Jednakże, w ich rękach, dialektyka zaczynała przekształcać się w erystykę dążącą do zaprzeczania wszelkich teorii, niezależnie od właściwej słuszności. Górowały formy łamania logiki – wykorzystywanie paradoksów upodobał sobie Eubulides, przestawiając cztery przykłady sprzeczności.

Wpływ dalszy Edytuj

Doktryny eleatów pośrednio oddziaływały na całą filozofię grecką. Empedokles, Anaksagoras i atomiści utworzyli swoje systemy do uzgodnienia nauk Parmenidesa z faktami doświadczenia. Późniejsza filozofia przyrody zaczęła przyjmować materię jako bezwzględną, a pod wpływem Zenona, jako nieskończenie podzielną. Naukę o niezmienności bytu przejął Platon dla swojej teorii idei. Dialektyka stała się głównym sposobem działania greków w naukach oraz dyskusjach: posługiwali się nią sofiści, Platon, filozofowie epoki klasycznej i hellenistycznej.

Źródła Edytuj

  • Władysław Tatarkiewicz: Historia Filozofii: Tom Pierwszy. Warszawa 1990: Państwowe Wydawnictwo Naukowe

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki