FANDOM


Stefan Batory (węg. Báthory István, ur. 27 września 1533 w Szilágysomlyó, zm. 12 grudnia 1586 w Grodnie) − drugi elekcyjny iure uxoris król Polski, książę siedmiogrodzki, mąż Anny Jagiellonki.

Biografia

Stefan urodził się 27 września 1533 w Siedmiogrodzie jako syn wojewody siedmiogrodzkiego Stefana Batorego i jego żony Anny Katarzyny Telegdi. Jego ojciec zmarł rok później, a matka w 1547, więc czternastoletni Stefan stał się sierotą i był zmuszony związać swoją karierę polityczną z rodziną Habsburgów, by zachować swoje dobra dziedziczne. 22 października 1549 uczestniczył w zaślubinach córki cesarza Ferdynanda I Habsburga, a później przez kilka miesięcy studiował na uniwersytecie w Padwie.

Jakiś czas później swoją karierę polityczną związał z rodem Zápolya, gdyż Węgrom groził najazd ze strony Turcji. 4 marca 1562 dowodził węgierską armią w bitwie pod Hadad, której skutkiem było podpisanie rozejmu z wojskami cesarskimi. W 1563 roku został wysłany z misją dyplomatyczną do Wiednia, ale z powodu zmiany polityki zagranicznej przez króla Jana II Zygmunta, Stefan został przez Austriaków internowany. Do ojczyzny wrócił dopiero w 1567 roku.

25 maja 1571 roku, dzięki poparciu sułtana Selima II. Jego konkurentem był popierany przez Habsburgów Kasper Bekiesz, który w 1573 stracił wszystkie swoje twierdze na rzecz wojsk Batorego, a potem w 1575 roku utracił jeszcze habsburskie wojska posiłkujące.

W tym czasie w Rzeczpospolitej Obojga Narodów panowało bezkrólewie po ucieczce Henryka Walezego w roku 1574. Na kolejnego króla przez prymasa i senat został wybrany Maksymilian II Habsburg, lecz do jego koronacji nigdy nie doszło. Na wieść wyboru Habsburga, polska szlachta pod dowództwem Jana Zamoyskiego domagała się na tronie Piasta i wybrali Annę Jagiellonkę. Z inicjatywy Stanisława Szafrańca jej mężem został odnoszący sukcesy militarne i polityczne książę siedmiogrodzki Stefan Batory, który był też wrogiem Habsburgów.

Królem Polski został 1 maja 1576 roku. W czasie elekcji część szlachty poparła Maksymiliana Habsburga, więc Stefan musiał zmusić ich do posłuszeństwa i nie zawahał się użyć wobec tego siły zbrojnej. W 1577 roku stłumił bunt Gdańska i zmusił miasto do wypłacenia dużej kontrybucji. Stefan zraził do siebie szlachtę, gdyż skazał Samuela Zborowskiego na śmierć, a jego brata Krzysztofa na banicję. W 1578 roku utworzył Trybunał Koronny, a trzy lata później Trybunał Litewski, które pełniły rolę sądów apelacyjnych, mając na celu odciążenie obowiązków króla. Utworzył on także piechotę wybraniecką i unowocześnił artylerię. W 1579 roku powołał Akademię w Wilnie. Jego polityka zagraniczna opierała się na wojnach z Rosją o Inflanty, które w 1577 roku zostały zajęte przez wojska Iwana IV Groźnego. W celu zdobycia przewagi nad najeźdźcą Inflant, Stefan zmodernizował armię, podpisał sojusz z Danią, uzyskał poparcie mieszkańców Rygi i księcia von Kettlera. Wyprawy zbrojne na teren Rosji przedsięwziął w roku 1579, zdobywając Połock, w 1580 zdobył Wielkie Łuki i rok później obległ Psków. Iwan IV Groźny był zmuszony do podpisania rozejmu w 1582 roku, na mocy którego oddał Polsce Inflanty, a Litwie ziemię Połocką. Pod koniec życia Batory planował wyprawy zbrojne przeciwko Turcji, ale śmierć nie pozwoliła mu ich zrealizować. Zmarł 12 grudnia 1586 roku.

Źródła

  • Poczet królów i książąt polskich wydawnictwa Park.