FANDOM


Rewolucja francuska (nazywana też Wielką Rewolucją Francuską lub Wielką Rewolucją) – rewolucja burżuazyjna we Francji trwająca w latach 1789-1794, w której doszło m.in. do obalenia monarchii Burbunów.

PrzyczynyEdytuj

Przyczyny rewolucji tkwiły w stosunkach gospodarczo-społecznych. W latach siedemdziesiątych XVIII wieku nastąpiła ekonomiczna stagnacja, w końcu zaś lat osiemdziesiątych ogarnął Francję kryzys gospodarczy i polityczny, który zaostrzył konflikty społeczne. Na skutek nieurodzajów szerzyła się drożyzna, niekorzystny układ handlowy z Anglią pozwalał Anglikom wprowadzać swoje towary na rynek francuski, co hamowało rozwój rodzimego przemysłu. Rosło niezadowolenie stanu trzeciego, który coraz ostrzej krytykował uprzywilejowane stanowisko duchowieństwa i szlachty, próżniacze życie dworu wersalskiego, nieudolne rządy absolutne i rosnący nacisk podatkowy. Idee oświecenia szerzone przez wybitnych francuskich pisarzy pobudzały do walki o zniesienie przestarzałego systemu politycznego i ustroju feudalnego. Na czele stanu trzeciego stanęła najbardziej prężna i świadoma swych celów burżuazja, dążąca do obalenia absolutyzmu i zdobycia władzy.

Przed rewolucjąEdytuj

Nieudolny rząd króla Ludwika XVI nie mógł opanować sytuacji w państwie, a długi państwowe stale rosły. Nie mogąc uporać się z trudnościami finansowymi, król odwołał się do warstw uprzywilejowanych, ale Zgromadzenie Notablów nie zgodziło się na podatki i wtedy Ludwik zwołał 5 maja 1789 roku Stany Generalne, licząc, że posłowie uchwalą podatki dla ratowania skarbu państwa. Bogate mieszczaństwo uznało to za dogodny moment do rozpoczęcia walki o władzę i reformy polityczne.

Le Serment du Jeu de paume

Przysięga w sali do gry w piłkę

Zasiadający w Stanach Generalnych posłowie stanu trzeciego zażądali wspólnych obrad z pozostałymi stanami. Król się temu sprzeciwił, co spowodowało, że przedstawiciele stanu trzeciego ogłosili się Zgromadzeniem Narodowym. Nie dopuszczeni do sali obrad zebrali się w sali do gry w piłkę i przysięgli, że nie rozejdą się dopóki nie uchwalą konstytucji. Król był więc zmuszony zgodzić się na wspólne obrady.

Wybuch i przebieg rewolucjiEdytuj

Zdobycie BastyliiEdytuj

Prise de la Bastille

Zdobycie Bastylii

Zgoda króla na wspólne obrady z Konstytuantą była tylko zgodą pozorną, gdyż Ludwik po kryjomu gromadził wojsko pod Wersalem. Na wiadomość, że ma ono uderzyć na Paryż, doszło do rozruchów i 14 lipca 1789 roku do zdobycia Bastylii. Opanowanie tej twierdzy, a zarazem i więzienia, stanowiącego symbol absolutyzmu królewskiego, uważa się za faktyczny początek rewolucji francuskiej.

Ludwik XVI, nie dowierzając wojsku, nie zdecydował się na użycie siły. Przybył do Paryża i zamanifestował pogodzenie się z nową sytuacją. Na znak zgody ludu i króla do barw Paryża - niebieskiej i czerwonej dołączono biały kolor Burbunów, symbolizujący władzę króla. W ten sposób dano początek narodowej fladze Francji.

Skutki zdobycia BastyliiEdytuj

Declaration of the Rights of Man and of the Citizen in 1789

Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela

Zdobycie Bastylii wywołano wrzenie rewolucyjne na prowincji, gdzie powoływano nowe władze miejskie. Chłopi odmawiali świadczeń na rzecz szlachty i Kościoła, palili zamki i dwory. Pod wpływem tych wydarzeń w nocy z 4 na 5 sierpnia 1789 roku Konstytuanta zniosła przywileje stanowe i 26 sierpnia ogłosiła Deklarację Praw Człowieka i Obywatela.

Uchwalenie KonstytucjiEdytuj

Konstytucja Francji weszła w życie 14 września 1791 roku. Umiarkowana burżuazja uznała więc, że rewolucja jest zakończona. Wypadki we Francji wywołały jednak zaniepokojenie na dworach sąsiednich państw, obawiających się haseł rewolucyjnych i wrzenia wśród własnych poddanych. Liczni emigranci spośród arystokracji francuskiej podsycali te obawy, a sam król Ludwik XVI podjął tajne zabiegi, by uzyskać pomoc w celu stłumienia rewolucji. W Paryżu przygotowywano plan, aby ułatwić królowi ucieczkę do Austrii, gdzie miał stanąć na czele emigrantów i armii niemieckiej. Plan ten został udaremniony przez poczmistrza w Varennes, który podczas zmian koni w powozie, rozpoznał przebranego za służącego króla. Ludwik został więc zmuszony do powrotu do Paryża, gdzie zaprzysiągł konstytucję.

Powołanie nowej władzyEdytuj

We wrześniu 1791 roku zostało wybrane wg nowej ordynacji wyborczej, opartej na cenzusie majątkowym, Zgromadzenie Prawodawcze. Wobec niezdecydowanej polityki wewnętrznej i zagranicznej Legislatywa została zmuszona do ustąpienia. O dalszym losie króla i ustroju Francji miał zadecydować Konwent Narodowy, wybrany w sierpniu 1792 roku na podstawie powszechnego prawa wyborczego w dwustopniowym głosowaniu. W Konwencie początkowo przewagę mieli żyrondyści - zwolennicy republiki demokratycznej, później większe wpływy zdobyli bardziej radykalni, walczący o republikę ludowodemokratyczną jakobini, którym przewodził Maksymilian Robespierre.

Egzekucja Ludwika XVIEdytuj

20 kwietnia 1792 roku rewolucyjna Francja wypowiedziała wojnę Austrii, co wywołało entuzjazm wśród ludu, który spodziewał się, że wojna doprowadzi do całkowitego obalenia istniejącego ustroju. Wojna miała jednak przebieg niepomyślny, na pomoc Austrii przyszły Prusy. Lud paryski, posądzając króla o zdradę, uderzył 10 sierpnia 1792 roku na pałac królewski Tuileries. Ludwik XVI schronił się pod opiekę parlamentu, który polecił go uwięzić. 22 września 1792 roku Konwent ogłosił Francję republiką.

Hinrichtung Ludwig des XVI

Egzekucja Ludwika XVI

Pod naciskiem jakobinów król został uznany za winnego zamachu na wolność ludu i skazany na śmierć. Wyrok wykonano 21 stycznia 1793 roku. Później skazano i stracono również królową Marię Antoninę oraz wiele innych osób z otoczenia króla.

Obalenie monarchii pogłębiło proces rewolucji we Francji i dodało odwagi do walki, w rezultacie czego pokonano wojska austriackie i pruskie.

I koalicja antyfrancuskaEdytuj

Niebawem armia francuska przeszła do natarcia i opanowała Belgię oraz dotarła do Renu. Sukcesy wojenne rewolucyjnych wojsk Francji i ścięcie króla zmobilizowały dwory europejskie do walki z Francuzami. W 1793 roku powstała I koalicja, obejmująca kilkanaście państw z Wielką Brytanią na czele. Jednocześnie w samej Francji szerzyły się spiski monarchistyczne, a w Wandei wybuchło wielkie powstanie kontrrewolucyjne. Posłuszeństwo władzom republikańskim wypowiedział Lyon, zaś Tulon zajęli Brytyjczycy. Armie koalicji uzyskały przewagę i zajęły utracone poprzednio obszary oraz zagroziły samej Francji.

W kraju narastały trudności gospodarcze, szerzyła się drożyzna i spekulacja. Dla ratowania rewolucji jakobini powołali Komitet Ocalenia Publicznego i Komitet Bezpieczeństwa Powszechnego, a 24 czerwca 1793 roku ogłosili nową konstytucję, najbardziej demokratyczną, zapewniającą wszystkim obywatelom Francji od 21 roku życia bierne i czynne prawo wyborcze. Konstytucja gwarantowała oświatę wszystkim obywatelom, pracę bezrobotnym, pomoc społeczną biednym. Ze względu na trwającą wojnę konstytucja nie weszła w życie. W celu przeciwdziałania spekulacji wprowadzono najwyższe ceny żywności. Chłopom ułatwiono nabywanie ziemi skonfiskowanej emigrantom i duchowieństwu. Jakobini przeprowadzili również reorganizację armii, zobowiązując do służby wszystkich mężczyzn w wieku 18-25 lat. Opracowana przez Carnota nowa taktyka wojenna pozwoliła Francuzom odzyskać inicjatywę strategiczną. Wojska koalicji zostały więc wyparte za Ren i utraciły część Holandii.

TerrorEdytuj

Shot

Przewrót 9 themidora

Dyktatura jakobinów była zaciekle zwalczana przez monarchistów. Jakobini odpowiedzieli na to polityką terroru. W Paryżu powołano Trybunał Rewolucyjny, który wszystkich kontrrewolucjonistów karał śmiercią. Rozpoczęto walkę z Kościołem. Terror jakobinów doprowadził do pacyfikacji kraju i stłumienia opozycji. Robespierre, nie zmieniając metod rządzenia, likwidował swoich osobistych przeciwników, w tym i swojego dawnego sojusznika Dantona, sprzeciwiającego się terrorowi. Stopniowo przywódca jakobinów zaczął tracić poparcie ludu, coraz bardziej niezadowolonego z krwawych rządów i odczuwającego nadal trudności aprowizacyjne. Wprowadzone przez Robespierre'a sterowanie gospodarką przez państwo godziło w burżuazję. Przeciwnicy jakobinów w Konwencie Narodowym dokonali więc 27 lipca 1794 roku (wg kalendarza rewolucyjnego 9 themidora) zamachu stanu i aresztowali ich przywódcę, a następnego dnia stracili na gilotynie bez sądu, wraz z innymi czołowymi liderami jakobinów. W ten sposób został zamknięty radykalny i krwawy okres rewolucji.

Ocena rewolucjiEdytuj

Pomimo swoich szlachetnych haseł rewolucja francuska w oczach części historyków zapisała się jako okres największego terroru w historii Francji (publiczne mordowanie poprzez ścięcie głów gilotyną, wojny wandejskie). Bardzo duża liczba książek historycznych mówi o szlachetności rewolucji francuskiej, lecz część historyków uważa to za mity, które stworzyli jakobini.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki