Fandom

HistorioPedia

Powstania wielkopolskie

1261stron na
tej wiki
Dodaj nową stronę
Dyskusja0 Udostępnij
Wielkopolska.svg

Mapa Wielkopolski

Powstania wielkopolskie − seria walk zbrojnych z Prusami, a potem z Niemcami na terenie Wielkopolski.

Powstanie wielkopolskie (1794) Edytuj

Powstanie to było walką zbrojną przeciwko Prusom w 1794 roku. Wraz z wyprawą Jana Henryka Dąbrowskiego powstanie to zmusiło Prusaków do zaniechania interwencji przeciwko powstaniu kościuszkowskiemu.

Powstanie wielkopolskie (1806) Edytuj

To powstanie wybuchło w listopadzie 1806 roku, gdy po rozbiciu głównej armii pruskiej wojska Napoleona wkroczyły do Wielkopolski. Na wezwanie Jana Henryka Dąbrowskiego organizowały się oddziały powstańcze, które usuwały władze pruskie i rozbrajały garnizony wojskowe.

Powstanie wielkopolskie (1848) Edytuj

20 marca 1848 roku, na wieść o rewolucji w Berlinie, powołano w Poznaniu Komitet Narodowy. 11 kwietnia zawarto z Prusakami układ w Jarosławiu, legalizujący powstanie polskich sił zbrojnych w liczbie 3 tysięcy żołnierzy w obozach: w Książu, Mirosławiu, Pleszewie i Wrześni, w zamian za obietnice reorganizacji, czyli przywrócenia autonomii Wielkiego Księstwa Poznańskiego. Wkrótce jednak wojska pruskie rozpoczęły otwarte działania przeciw oddziałom polskim. 29 kwietnia zdobyły obóz w Książu, dzień później Ludwik Mierosławski odniósł zwycięstwo pod Mirosławiem. 2 maja odparł atak pruski pod Sokołowem koło Wrześni. Szlachta była jednak przeciwna kontynuowaniu walki i 9 maja podpisano kapitulację.

Powstanie wielkopolskie (1918-19) Edytuj

Powstanie wielkopolskie 1919.jpg

Powstańcy wielkopolscy.

Sytuacja w zaborze pruskim Edytuj

Mimo, że Niemcy przegrały I wojnę światową, to nie zmuszono ich do opuszczenia ziem dawnej Rzeczpospolitej. Państwo niemieckie zabiegało o utrzymanie dotychczasowych posiadłości, a ostatecznie o przynależności tych ziem miała zadecydować konferencja pokojowa w Paryżu.

Pod koniec 1918 roku wśród Polaków mieszkających w Wielkopolsce istniały dwie koncepcje działań niepodległościowych. Przedstawiciele utworzonej w 1918 roku Polskiej Organizacji Wojskowej z zaboru pruskiego, harcerze z legalnie funkcjonującego Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego Sokół oraz członkowie organizacji konspiracyjnych opowiadali się za wznieceniem powstania. Natomiast działacze endecji postulowali przeprowadzenie legalnych akcji politycznych. Jednocześnie wierzyli w korzystne dla Polaków decyzje wielkich mocarstw.

Mimo powstrzymania się od bezpośrednich działań niepodległościowych w listopadzie 1918 roku Wielkopolsce powstała Naczelna Rada Ludowa. Na początku grudnia Niemcy zgodzili się również na zwołanie Polskiego Sejmu Dzielnicowego. Obydwa te organy uznawały Komitet Narodowy Polski w Paryżu za reprezentacje narodu polskiego.

Wybuch powstania Edytuj

Powstancy Wlkp.jpg

Powstańcy wielkopolscy.

Chociaż konspiracyjna POW gromadziła w Wielkopolsce broń i umundurowanie, Wielkopolaninie popierali stanowisko endecji i czekali na rozstrzygnięcie tej sprawy w Wersalu. Sytuacja jednak uległa zasadniczej zmianie 26 grudnia 1918 roku, kiedy to do Poznania przybył Ignacy Jan Paderewski. Aby uczcić ten przyjazd, Polacy mieszkający w tym mieście postanowili zorganizować manifestacje patriotyczną i udekorować miasto flagami Polski i państw ententy.

Następnego dnia Niemcy zaczęli zrywać i niszczyć rozwieszone flagi oraz ostrzeliwać budynek hotelu Bazar, w którym zatrzymał się Paderewski. Wywołało to reakcję polskiej Straży Ludowej i przyczyniło się do wybuchu walk, które w ciąg kilku dni przerodziły się w powstanie obejmujące całą Wielkopolskę. Początkowo na jego czele stanął kapitan Stanisław Taczak, ale w połowie stycznia zastąpił go przysłany przez Józefa Piłsudskiego generał Józef Dowbór-Muśnicki. Powstańcy opanowali Poznań i większość Wielkopolski, jednak nie zdołali zachęcić do walki mieszkańców Pomorza Gdańskiego i Górnego Śląska. Władze w Warszawie oficjalnie nie poparły zrywu, bowiem obawiały się uderzenia wojsk niemieckich wycofujących się z frontu wschodniego. Mimo to Naczelnik skierował do walczących około 200 oficerów.

Wybuch powstania zaskoczył Niemców, a interwencję utrudniała im sytuacja wewnętrzna kraju (m.in. walki rewolucyjne w Berlinie). Dlatego do ofensywy przeciwko powstańcom wojska niemieckie przystąpiły dopiero w połowie stycznia. Okazało się wówczas, że powstańcy nie mają szans z regularną armią niemiecką. W tej sytuacji polska delegacja w Wersalu zwróciła się o pomoc do marszałka Ferdinanda Focha. Zagroził on Niemcom, że ataki na wojska powstańcze będą uznawane za złamanie zawieszenia broni z 11 listopada 1918 roku. Wobec tego 16 lutego 1919 roku został zawarty rozejm w Trewirze, na mocy którego wstępnie ustalono przebieg spornej granicy. Do Polski, po zatwierdzenie traktatu wersalskiego przez Niemcy w styczniu 1920, powróciła Wielkopolska, a razem z nią Pomorze Gdańskie (bez Gdańska) oraz ziemia chełmińska.

Źródła Edytuj

  • Poznać przeszłość. Wiek XX. Podręcznik do historii dla szkół ponadgimnazjalnych. Wydawnictwo Nowa Era. Warszawa 2012;
  • Historia Polski. Wydawnictwo IBIS. Poznań 2010;
  • Powstania wielkopolskie - Encyklopedia PWN.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej w Fandom

Losowa wiki