FANDOM


Parmenides

Parmenides

Parmenides z Elei – grecki filozof, syn Pyresa. Był uczniem Ksenofanesa, a w roku ok 480-470 napisał dzieło filozoficzne, wierszowane, ale zupełnie niepoetyczne.

Osoba Edytuj

Nieznane są daty młodzieńczego życia Parmenidesa. W kwiecie wieku męskiego był w czasie sześćdziesiątej dziesiątej Olimpiady (504-501r. p.n.e.). Przyjaźnił się z pitagorejczykiem Ameiniasem, synem Diochaitosa, który nakłonił Parmenidesa do spokojnego życia filozofa.

Poglądy Edytuj

W pierwszych teoriach filozoficznych, jakie wydali Grecy, nie od razu tkwił uświadomiony antagonizm jedności i mnogości: zasadę świata przyjmowali jedną, a świat składa się z mnogości rzeczy. Istniał również antagonizm między trwałością i zmiennością: zasadę świata miano za niezmienną, tymczasem świat ulegał ciągłym przemianom. Pierwsi filozofowie jońscy nie rozwikłali tych przeciwieństw. W następnym pokoleniu natomiast podzieliły się stanowiska: Heraklit widział w rzeczach jedynie różnorodność i zmienność, kładł nacisk na zawarte w nich przeciwieństwa. Parmenides zaś zajął stanowisko wręcz przeciwne.

Teza naczelna Edytuj

Charakterystyka zjawisk Heraklita przestawiająca zjawiska zawierające przeciwieństwa, była dla Parmenidesa niewątpliwie trafna. Ale gdy Heraklit wynosił z niej, że przeciwieństwa tkwią w naturze bytu, nie mógł mu przyznać racji. Był przekonany, że przeciwieństwa wykluczają się wzajemnie, więc jeżeli zjawiska są pełne przeciwieństw, to znaczy, że nie są prawdziwym obrazem bytu.

Parmenides przyznał rację Heraklitowi, że przyroda nieustanie zmienia własności, ale wyciągną stąd konsekwencję: o niczym w przyrodzie nie można rzecz, że jest, lecz tylko, że staje się, gdyż nie jest bytem, co może przestać być. Pragną rozproszyć te nieporozumienia i pojęcie bytu uczynił przedmiotem swych rozważań.

Teoria bytu Edytuj

Główny punkt rozważań Parmenidesa o bycie polegał na tautologicznej brzmiącej myśli, że "tylko to, co jest, istnieje, bo byt jest, a niebytu nie ma". Ta prosta zasada stała się podstawą do dalszych twierdzeń z teorii bytu.

Według Parmenidesa byt jest stały i jeden, jest przeciwieństwem stawania się i mnogości, a argumentował swoje przekonanie tak:

  • byt nie ma początku, gdyż mógłby powstać tylko z niebytu - a niebytu nie ma
  • nie może mieć końca, z tej samej racji, co nie ma początku; więc jest wieczny
  • posiada ciągłość, ponieważ każda przerwa byłaby niebytem
  • musi być nieruchomy oraz niezmienny, bo mógłby zmienić się tylko w niebyt
  • części bytu nie będące już bytem musiałyby być niebytem, więc jest niepodzielny
  • nie ma w sobie różnic, bo to co różne od bytu, jest niebytem

Byt Parmenidesa jednak nie był abstrakcyjny, niematerialny, pozaświatowy - był tym samym bytem, o czym rozważali Jończycy, którzy nie oddzielali go od rzeczy; przejawiając hilozoizm. Parmenides jako uczeń Ksenofanesa, nie wybiegał jak swój mentor poza świat i materię - uznawał, że byt jest ograniczony, zakończony we wszystkich kierunkach, podobny do kuli.

Drogą czystego rozumowania Parmenides doszedł do wniosku, że właśnie wyniki rozumowania, a nie zjawiska, dają właściwy obraz bytu, że trafnie pojmiemy rzeczywistość, gdy abstrahując od zmienności i różnorodności zjawisk zwrócimy uwagę na jej podłoże proste i niezmienne, jednolite i ciągłe. Znał zjawiska z ich zmiennością oraz różnorodnością, jednak nie były to już, w jego rozumowaniu, słowa pewne, lecz jedynie złudne mniemanie.

Metoda dedukcji Edytuj

Parmenides, jako pierwszy świadomie i systematycznie zastosował rozumowanie dedukcyjne. Był prototypem tych filozofów, którzy odrzucali doświadczenie jako źródło poznania, i całą wiedzę wywodzili z założenia przesłanek ogólnych. Zaufał wyłącznie rozumowi i dedukcji. Z dwóch rodzajów dedukcji poznania, które by wyróżnił, uznał tylko myślowe - poznanie zaś zmysłowe uważał za niewiarygodne, gdyż dawało zupełnie odmienny obraz świata.

Upojony tym poczuciem konieczności, jakie daje dedukcja, zaufał jej wyłącznie, nie uwzględniając, że w badaniu rzeczywistości oprócz postulatów potrzebna jest znajomość faktów, które wskażą, czy i jak rzeczywistość sprawdza postulaty. Operując jedynie pojęciami wytworzył przekonanie, że byt ma cechę trwałości, a trwałość wyklucza zmianę. Doświadczenie niepodobne było dla Parmenidejskiego bytu, przez to zerwał łączność między bytem a doświadczeniem, czy też między wiedzą rozumową a wiedzą o faktach.

Podstawa epistemologiczna Edytuj

Parmenides swoje pierwsze twierdzenie, czyli "teorię bytu", nie przyjmował jako coś pewnego i oczywistego, więc usiłował ją uzasadnić epistemologicznie. Główna argumentacja opierała się na pytaniu: skąd wiemy, że niebytu nie ma? Według filozofa, o niebycie nie można w ogóle myśleć, poznać, wypowiedzieć, gdyż między myślą a bytem dochodzi do ścisłego związku: skoro dana rzecz "jest", to o niej myślimy, tym samym nie możemy odnaleźć myśli traktującej o czymś nieistniejącym.

Ontologiczna teoria Parmenidesa jako pierwsza narzuciła nacisk na związek myśli i bytu. Nie doszukiwał się w tej wspólnej tożsamości idealizmu, tworzącego myśl jako materialne odbicie bytu; co wśród wczesnych Greków było podstawowym czynnikiem dotykania i oglądania rzeczywistości. Myśl Parmenidesa, jeżeli nie była w błędzie, w swojej treści nie różniła się od tej, co rzeczywiście istnieje. Więc odróżniał dyskursywną a intuicyjną postać myśli.

Podczas rozdzielania postrzeżeń od myśli, nauczał, że ludzie ulegają złudzeniom, a wyobrażenia pełne są błędów; nie można ufać wzrokowi, słuchowi, słowom ani innym ludzkim cechą, należy prowadzić dociekania wyłącznie czystą myślą. Dokonał - mniej więcej na równi z Heraklitem - rozróżnienia poznania zmysłowego i myślowego. Był to pierwszy etap rozróżnienia władz umysłowych.

Znaczenie Edytuj

Wraz z uformowaniem przez siebie szkoły elejskiej Parmenides zaważył w dziejach filozofii przede wszystkim:

  1. naczelną teorią jedności i niezmienności bytu
  2. poglądem na nierozerwalności bytu i myśli
  3. odróżnieniem myśli od postrzegania
  4. dedukcyjną, dialektyczną metodą filozofowania

Uczniowie Edytuj

Wśród słuchaczy Parmenidesa wyróżniły się dwie osoby, które zachowały w swoich poglądach naczelne nauki nauczyciela: Melissos - uważał, że wszechświat jest nieograniczony, niezmienny i nieruchomy, jeden, wszędzie sobie równy i pełny - oraz Zenon z Elei - zaprzeczał wszelkiej mnogości i zmienności bytu, specjalnie atakując najprostszą formę zmiany: ruch.

Ciekawostki Edytuj

  • Prawdopodobnie kochankiem Parmenidesa był Zenon z Elei, którego wcześniej adoptował.
  • Był także drugi Parmenides, retor, autor "Sztuki retorycznej".

Źródła Edytuj

  • Władysław Tatarkiewicz: Historia Filozofii: Tom Pierwszy. Warszawa 1990: Państwowe Wydawnictwo Naukowe
  • Diogenes Laertios: Żywoty i poglądy słynnych filozofów. 1988: Państwowe Wydawnictwo Naukowe

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki