FANDOM


Polskie regiony

Polskie krainy historyczne

Małopolska (z czes. Malopolsko) nazywana też niekiedy Polską Mniejszą - to jedna z pięciu głównych krain historycznych III Rzeczpospolitej Polski obok Mazowsza, Pomorza, Wielkopolski i Śląska, której tradycyjny obszar historyczny w całości znajduje się na terytorium tego kraju. Małopolska obejmuje swym zasięgiem rozległe terytorium południowo-wschodniej części współczesnego państwa Polskiego granicząc (mniej więcej) na zachodzie z Górnym Śląskiem przez południowy bieg rzeki Warty, a na wschodzie stykając się z współczesną południową granicą polsko-ukraińską, za którą znajduje się Wołyń. Na północy Małopolska kończy się na środkowym biegu Wisły, gdzie zaczyna się Mazowsze, zaś na wschodzie na dzisiejszej granicy polsko-słowackiej sąsiadując z takimi słowackimi krainami historycznymi, jak Orawa, Kysuce, Liptów, Spisz, Szarysz i Zemplin. Administracyjnie rzecz ujmując Małopolska przynależy w całości do województwa małopolskiego, świętokrzyskiego i podkarpackiego, a po części także do: śląskiego, łódzkiego, mazowieckiego i lubelskiego. Polska Mniejsza wyróżnia się od innych polskich krain historycznych obecnością specyficznego i do dziś rozpowszechnionego (zwłaszcza na terenach wiejskich) dialektu małopolskiego dzielącego się na liczne gwary oraz występowaniem grup etnograficznych rusińskiego, a nawet trako-romańskiego pochodzenia (Patrz: Populacja), a także unikalną historią lokalną. We wczesnym średniowieczu Małopolskę zamieszkiwali Chorwaci, dlatego zwano ją Białą Chorwacją. W IX wieku Małopolskę zamieszkiwali Wiślanie. Byli oni częścią Państwa wielkomorawskiego, a później Czech. Około 990 roku Małopolska i Śląsk zostały podbite przez Mieszka I. Małopolska została podzielona na prowincję krakowską i sandomierską. Około 1040 roku Kazimierz I Odnowiciel ustanowił Kraków stolicą państwa. W czasie rozbicia dzielnicowego, które rozpoczęło się w 1138 roku ziemia krakowska trafiła do dzielnicy senioralnej, a sandomierska pod władanie Henryka Sandomierskiego. Po bezpotomnej śmierci Henryka jego dzielnica trafiła do dzielnicy senioralnej. Małopolska znalazła się w odnowionym państwie Władysława Łokietka, w Polsce została aż do rozbiorów Polski. Małopolska trafiła do zaboru austriackiego, czyli do Galicji. W 1772 roku odpadła od Polski południowa część Małopolski, w 1795 roku reszta. W granicę Polski Małopolska powróciła w 1918 roku. W 1945 roku po II wojnie światowej Małopolska Wschodnia zostaje przyłączona do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej wchodzącej w skład ZSRR. Małopolska zajmuje teren aktualnego województwa małopolskiego, świętokrzyskiego, południowej części mazowieckiego, zachodnich części lubelskiego i podkarpackiego, wschodniej śląskiego oraz nieznaczną część łódzkiego. Ważniejsze aktualne miasta Małopolski to Kraków, Lublin, Częstochowa, Radom, Kielce oraz Zakopane.

Regiony historyczne

Z powodu głębokiego zróżnicowania wewnętrznego dialektu małopolskiego na pomniejsze, miejscowe gwary ludowe rozpowszechnione na terenie całej Małopolski oraz ze względu na występowanie w mniejszej bądź większej liczbie wielorakich społeczności etnograficznych o niejednolitym pochodzeniu, historii, języku czy kulturze, a także za sprawą pewnych regionalnych różnic historycznych Małopolskę dzieli się zazwyczaj na pomniejsze regiony historyczne, do których wlicza się:

  • Krakowszczyznę lub ziemię krakowską
  • Sandomierz lub ziemię sandomierską
  • Łemkowszczyznę
  • Beskid Gorlicki
  • Beskid Niski
  • Galicję
  • Podbeskidzie
  • Żywiecczyznę

Ludność

Populacja województw zajmujących zdecydowanie znaczną część historycznej Małopolski: małopolskiego i podkarpackiego zasadniczo liczy mniej więcej 5 492 659 osób - zarówno kobiet, jak i mężczyzn. W ciągu swej długiej historii Małopolska był zamieszkiwana przez wielorakie, zróżnicowane etnicznie oraz językowo ludy i grupy społeczne. Jednak współcześnie dominującą część małopolskiej ludności stanowią Polacy korzystający z literackiej, a zarazem ogólnopolskiej formy języka polskiego. Istnieją też grupy etnograficzne, jak np. Krakowiacy posługujące się dialektem małopolskim, a właściwe którymś z jego gwar. Dodatkowo na ziemiach małopolskich żyją też przedstawiciele innych nacji, jak Żydzi czy Ormianie.

Historia

Prehistoria

Starożytność

Nadejście praindoeuropejczyków

Małopolska Celtów

Małopolska German

Średniowiecze

Biała Chorwacja

Państwo Wiślan

Okres wczesnopiastowski

Rozbicie dzielnicowe

Konsolidacja 

Nowożytność

I Rzeczpospolita

Okres zaborów

I wojna światowa

Współczesność

20 lecie międzywojenne

II wojna światowa

Czasy powojenne