FANDOM


Państwo
Litwa

Coat of arms of Lithuania
Flag of Lithuania
EU location LIT
Terytorium Litwy
Stolica Wilno
Język urzędowy litewski
Ustrój polityczny demokracja parlamentarna
Typ państwa republika
Głowa państwa prezydent
Dalia Grybauskaitė
Szef rządu premier
Algirdas Butkevičius
Organizacje międzynarodowe Unia Europejska
ONZ
NATO

Litwa, Republika Litewska (lit. Lietuva, Lietuvos Respublika) − państwo w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Stolicą Litwy jest Wilno. Państwo litewskie jest od 2004 roku członkiem NATO i Unii Europejskiej. Republika Litewska sąsiaduje z Białorusią, Łotwą, Polską i Rosją. Tereny dzisiejszej Litwy zostały w przeszłości zasiedlone przez indoeuropejskie plemiona z grupy Bałtów. W połowie XIII w. drobne księstwa zostały zjednoczone przez Mendoga w Wielkie Księstwo Litewskie. Za rządów Giedymina i Olgierda do Litwy zostały przyłączone rozległe ziemie ruskie. Ze względu na zagrożenie krzyżackie, w 1385 księstwo zawarło unię personalną z Polską, a jego bałtyjska część została schrystianizowana[1] W 1569 południowa część Wielkiego Księstwa Litewskiego została włączona do Korony, a sama Litwa zawarła unię realną z Polską. W wyniku III rozbioru w 1795 cała Litwa została wcielona do Imperium Rosyjskiego. W XIX w. na Litwie trwały walki narodowowyzwoleńcze w czasie powstania listopadowego i styczniowego. Doprowadziło to do represji rządu carskiego wobec ludności Litwy. Litwini zareagowali na to nasileniem działalności kulturowej, dzięki czemu odrodziła się kultura i język litewski, jednak jednocześnie nasiliły się konflikty litewsko-polskie. 16 lutego 1918 Litwa proklamowała niepodległość. Suwerenna Republika Litewska utrwaliła się do 1919. W 1920 Polacy zajęli Litwę Środkową. W latach 1926-1940 autorytarne rządy sprawował Antanas Smetona. Po zakończeniu kampanii wrześniowej Litwa zajęcia Wileńszczyznę. W lipcu 1940 została włączona w granice Związku Radzieckiego jako Litewska SRR. W latach 1941-1944 tereny Litwy były okupowane przez III Rzeszę. Po 1945 kraj ponownie znalazł się w granicach ZSRR. W 1988 utworzono ruch społeczno-polityczny na rzecz niepodległości Litwy Sąjūdis. W marcu 1990 Litwa ogłosiła niepodległość, a w następnym roku została uznana na arenie międzynarodowej.

Geografia historycznaEdytuj

Lithuania CIA map PL

Litewskie regiony historyczne z oznaczonymi krainami historycznymi

██ Kurlandia

██ Zemgalia

██ Selonia

██ Żmudź

██ Dzukia

██ Auksztota

██ Litwa Pruska

██ Jaćwież/Suwalszczyzna

Litwa pomimo zajmowania stosunkowo niewielkiego terytorium zawiera w sobie aż osiem głównych krain historycznych: Kurlandie, Zemgalie, Selonie (niekiedy uważaną za historyczny region zachodniej Zemgalii), Żmudź, Auksztotę, Litwę Pruską, Jaćwież i Dzukie. Każdy z wymienionych obszarów zajmujący prócz Litwy także północno-zachodnią Białoruś, rosyjski Związek Kaliningradzki i skrawek północno-wschodniej Polski wzdłuż polskiej strony wschodniej części granicy polsko-rosyjskiej wyróżnia się unikalną, choć zbliżoną kulturą i dziejami oraz dzieli się na wiele pomniejszych regionów kulturowych, gdzie różnicą jest zasadniczo wyłącznie występowanie zróżnicowanych oraz rozwarstwionych gwar i dialektów języka litewskiego, łotewskiego,  białoruskiego i polskiego w przypadku litewszczyzny i łotewszczyzny będącymi pozostałością po mowie średniowiecznych czy nawet starożytnych plemion bałtyjskich, a jeśli chodzi o historię białoruszczyzny na ziemiach litewskich to jest ona wyjątkowo krótka i sięga co najwyżej XIV, choć najczęściej XX wieku naszej ery. Jeszcze inaczej przedstawia się historia litewskiej polszczyzny szczegółowo omówiona w dziale o Dzuki. Litewskie regiony historyczne Kurlandii to Pilsotas/Pilsāts, Cerklis/Ceklis i Mėguva/Megava, a Zemgalii - Upmalė/Upmale, Šiaulių/Saules žemė, Silene i Žagarė/Żegare, zaś Selonii - Medene, Pelene i Malesine, podczas gdy Żmudzi - Gaižuva/Gaizuva, Karšuva/Karsuva, Knituva, Upytė/Upīte, Milžava/Milzava, Kulenė/Kulene i Medininku/Medininkų žemė. Auksztota ma w sobie następujące ziemie - Deltuva, Nalsene/Nalšia, Neris, Alsen, Laudę oraz Litwę właściwą/Lietuva, a litewskie strony Jaćwieży i Litwy pruskiej mają jedynie Dajnawę i Lamatę.

KurlandiaEdytuj

PrehistoriaEdytuj

Kurlandia znajdująca się we wschodniej części dzisiejszej Litwy i Łotwy była w czasach prehistorycznych zamieszkała przez staroeuropejskie plemiona przybyłe w te rejony, jako pierwsi przedstawiciele gatunku Homo Sapiens około 12, 000 lat temu, gdy okres zlodowacenia krajów nadbałtyckich stopniowo się zakończył. Prehistoryczni Kurlandczycy być może byli spokrewnieni z dzisiejszymi Lapończykami i początkowo pozostawali wędrownymi zbieraczami i łowcami, lecz wraz z rewolucją neolityczną przerzucili się na osiadły tryb życia oraz opanowali umiejętności uprawy roli, wyrabiania ceramiki i udomawiania zwierząt.

StarożytnośćEdytuj

Sytuacja w Kurlandii nie zmieniała się zasadniczo aż do pierwszej połowy IV tysiąclecia p.n.e, gdy świeżo wyodrębnieni od ludów ugryjskich Proto-Finowie pod naporem sąsiednich Samojedów musieli wycofać się z zachodnich zboczy Uralu w głąb Europy w szczytowym momencie ekspansji kolonizując Perm, Udmurcje, Powołże, Finlandię i Estonię. Tym samym prehistoryczna ludność azjanicka weszła w kontakt z napływającymi grupami fińskimi ulegając pod ich wpływem niemal całkowitej fennizacji. Większość kurlandskich tubylców przyjęła bowiem język przybyszów, który nieznacznie połączyła ze słowami znacznie starszymi otrzymując obecnie wymarły już język liwski zaliczany wraz z językiem Finlandczyków, Karelów, Estończyków, Võrosów, Iżorian, Kwenów, Setu, Wotów i Wepsów do grupy bałtycko-fińskiej. Jedynie plemię Vendi wywodzące się z dzisiejszej Ventavy zachowało staroeuropejskość, podczas gdy reszta stała się fińskimi Liwami. W III tysiącleciu p.n.e Kurlandia oraz jej fińscy i staroeuropejscy mieszkańcy zostali podbici przez ruszających na podbój Europy praindoeuropejczyków o czym świadczy obecność reprezentowanej przez nich kultury ceramiki sznurkowej. Tysiąc lat później po rozpadzie wspólnoty kulturowo-językowej wczesnych Indoeuropejczyków Liwowie i Vendi uwolnili się spod obcego panowania, jednak ci pierwsi zostali wyparci przez najeźdźców za rzekę Abave w wyniku czego większa część historycznej Kurlandii została zasiedlona przez wczesnych Bałto-słowian, z których w latach 1500 - 1300 p.n.e wyodrębnili się Prabałtowie, którzy - wypierani przez Pragerman na zachodzie i Prasłowian na południu w kierunku północnym - skolonizowali prawie całą Kurlandię tworząc w jej zachodniej części wysokorozwinięte osadnictwo kurhanów zachodniobałtyjskich, a we wschodniej - kulturę ceramiki kreskowej. Kurlandia na krótko przed tym ważnym zdarzeniem była słabo zaludniona, a stosunkowo niewielka liczba mocno rozproszonych autochtonów żyjący w głębi lądu szybko zasymilowali się z liczniejszymi indoeuropejczykami, którzy posiadali dodatkowo bardziej rozwiniętą kulturę od tej jaką zastali. Inaczej sytuacja przedstawiała się w basenie zatoki ryskiej, gdzie nadmorscy Liwończycy i Vendi wykształcili bogatą oraz w miarę liczną wspólnotę skoncentrowaną na rybołówstwie, a w mniejszym stopniu także na hodowli zwierząt i uprawie roli. Tym czasem w bałtyjskojęzycznym rejonie Kurlandii na przełomie I i II wieku n.e wyodrębnił się się z zachodniego odłamu Prabałtów nowy lud bałtyjski - Kuršini reprezentowani przez kulturę niemeńską. Kuršinowie nie stworzyli jednolitej organizacji społecznej dzieląc się na pomniejsze, wojujące ze sobą plemiona Pilsotasów, Cerklisów, Megawów, Duwzarów, Piemarów i Bandawów, na których czele stał patriarchalny przywódca nazywany kungisem. Głównymi zajęciami Kuršinów było rybołówstwo, handel, hodowla, łowiectwo i rolnictwo. Praktykowali oni pochówki szkieletowe i podobnie, jak inni Bałtowie znani wówczas, jako Estowie korzystali z bursztynowego szlaku wzbogacając swą kulturę osiągnięciami rzymskiej cywilizacji antycznej.

ŚredniowieczeEdytuj

Nazwy Litwy na przestrzeni dziejów Edytuj

Przypisy

  1. Ruska część Wielkiego Księstwa Litewskiego była chrześcijańska już od dawna.

Źródła Edytuj

Państwa Europy

Państwa niepodległe AlbaniaAndoraAustriaBelgiaBiałoruśBośnia i HercegowinaBułgariaChorwacjaCzarnogóraCzechyDaniaEstoniaFinlandiaFrancjaGrecjaHiszpaniaHolandiaIrlandiaIslandiaKazachstanKosowoLiechtensteinLitwaLuksemburgŁotwaMacedoniaMaltaMołdawiaMonakoNiemcyNorwegiaPolskaPortugaliaRosjaRumuniaSan MarinoSerbiaSłowacjaSłoweniaSzwajcariaSzwecjaTurcjaUkrainaWatykanWęgryWielka BrytaniaWłochy
Państwa nieuznawane KosowoNaddniestrze

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki