FANDOM


Front wschodni
Defenders NGM-v31-p369-A.jpg
Informacje
  • Miejsce
  • Wschodnia Europa 
  • Kaukaz 
  • Przyczyny
  • Rosja deklaruje się jako obrończyni Serbii 
  • Okres trwania
  • 1914-1918 
Strony konfliktu
Dowódcy
  • † - poległy w walce
  • (†) - prawdopodobnie poległy w walce

Front wschodni I wojny światowej − teatr działań I wojny światowej na wschodzie.

Tło Edytuj

28 czerwca 1914 roku w Sarajewie zastrzelony został Franciszek Ferdynand Habsburg, austro-węgierski arcyksiążę. Dokładnie miesiąc później, 28 lipca, Austro-Węgry wypowiedziały wojnę Serbii[1], z powodu odmowy przez rząd serbski udzielenia Austro-Węgrom pozwolenia na prowadzenia śledztwa ws. zamachu na ich terytorium. Rosja, uważająca się za protektorkę Serbii, oraz wszystkich Słowian Południowych, ogłosiła mobilizację, a 1 sierpnia Niemcy wypowiedziały jej wojnę. Ich celem było pokonanie Francji i szybkie przerzucenie sił na wschód[2]. 10 października Niemcy zaatakowali twierdzę Dęblin, ale Rosjanie przerzucili siły na drugi brzeg[3]. 5 grudnia 1914 roku, po ciężkich walkach, Niemcy zajęli Łódź, a Rosjanie się wycofali[4]. 23 grudnia zajęli Sochaczew, a wojna nabrała charakteru pozycyjnego[5]. Rosjanie przeszli do ofensywy, jedna z armii rosyjskich poszła ze strony Wilna, druga znad Narwi[2]. 7 lutego Niemcy wygrali w bitwie nad jeziorami mazurskimi, po czym 22 lutego front ustabilizował się[6]. W maju 1915 roku po bitwie pod Gorlicami Rosjanie zostali odrzuceni z Galicji[7]. W 1915 roku wzmocnione siły gen. Hindenburga pokonały Rosjan pod Tannebergiem. Tymczasem na południu Rosjanie zajęli Galicję ze Lwowem i oblegli Przemyśl. W odpowiedzi Niemcy uderzyli na Warszawę, zajęli Łódź i Płock spychając Rosjan[2]. Od marca do września 1915 wojska niemieckie zajęły Litwę i Kurlandię[8]. 16 czerwca 1915 roku powołano na terenie Królestwa Polskiego Administrację cywilną po lewej stronie Wisły[9]. Na początku lipca 1915 roku odbyło się zebranie w którym uczestniczyli cesarz Wilhelm II, Erich Ludendorff, oraz dowódcy administracji Paula von Hidneburga, na którym ustalono ofensywę na Narwią i okrążenie Rosjan w Polsce[10]. W sierpniu Niemcy zajęli Warszawę, a już we wrześniu Dyneburg i Pińsk[2]. 18 marca 1916 roku Rosjanie podjęli ofensywę nad jeziorem Narocz, ale zostali zatrzymani przez artylerię niemiecką[11]. W 1916 roku rosyjski generał Brusiłow przeprowadził ofensywę, w której zajął Galicję[12]. We wrześniu tego samego roku Niemcy zajęli Rygę[8]. W dniach 11-17 października 1917 Niemcy pokonali rosyjski okręt Sława w operacji Albion i zajęli łotewskie wyspy Moonsudzkie (Sarema, Muhu, Hiema)[13]. 1 lipca 1917 roku przywódca rządu tymczasowego w Rosji, Kiereński, kazał Brusiłowowi, zaatakować siły austriacko-niemieckie w Galicji, który ruszył w kierunku Lwowa. Jednak w dniach 3-4 lipca ofensywa się zatrzymała, a już 7 lipca Niemcy przeszli do ofensywy, i nie napotykając większego oporu, doszli do rzeki Zbrucz na Ukrainie. Katastrofa spowodowała ostateczny upadek rządu tymczasowego w Rosji[14].

Do 3 marca 1918 Edytuj

9 lutego Niemcy podpisali w Brześciu traktat z Ukrainą, żądając od Bolszewików podpisania traktatu na ich warunkach. Ukraina w zamian za oddanie jej Chełmszczyzny, zobowiązała się do wydania im miliona ton zboża[15]. 16 lutego Taryba ogłosiła niepodległość Litwy, 23 lutego niepodległość uznały Niemcy, a 9 czerwca wprowadzono tam monarchię[16]. 18 lutego Niemcy podjęły tzw. operację Faustschlag, ofensywę na froncie białoruskim. Natarcie niemieckie nie napotkało większego oporu. Armia imperialna przestała istnieć, a Niemcy wdarły się na około 200 km w głąb Rosji. Pierwszego dnia Niemcy wdarli się do Dźwińska, sześć dni później do Pskowa[17]. Wieczorem tego samego dnia byli już w mieście Mołodeczno[18]. 19 lutego oddział polskie i białoruskie niezależnie rozbroiły Bolszewików i zajęły Mińsk[19], a już 21 lutego wojska niemieckie wkroczyły do miasta[18], a ich 10. armia zajęła Białoruś aż do Mohylewa[20]. 24 lutego Niemcy z pomocą ukraińskich kolejarzy zajęli Żytomierz. 25 lutego armia niemiecka zajęła Tallin, a do 4 lutego zajęła całą Estonię[20]. 2 marca zajęli Kijów, a 2 dni później zabezpieczyli Narwę. Armia niemiecka znajdowała się wtedy 150 km od Petersburga[17]. Pod koniec lutego 1918 roku Niemcy wkroczyli do Łotwy[21]. 3 marca 1918 w Brześciu Litewskim Imperium Rosyjskie podpisało traktat z Niemcami i ich sojusznikami.

Po traktacie Edytuj

W wyniku traktatu Rosja ostatecznie utraciła Polskę, Finlandię, Litwę, Białoruś, Łotwę i Estonię oraz część Zakaukazia. Bałtycka Dywizja Morska zajęła w marcu Wyspy Alandzkie. Na początku 1918 roku armia niemiecka była już tak blisko Petersburga, że Lenin musiał przenieść stolicę do Moskwy[22]. Od marca do listopada II Rzesza okupowała obwód pskowski[23].

Lądowanie w Finlandii Edytuj

3 kwietnia 1918 10-tysięczna Bałtycka Dywizja Morska wylądowała na półwyspie Hano w Finlandii. 7 kwietnia Niemcy wylądowali w mieście Loviisa, a w dniach 12-3 kwietnia zajęli Helsinki. 26 kwietnia zajęli miasto Hämeenlinna[24].

Ukraina Edytuj

5 kwietnia 1918 roku Niemcy zajęli Charków[25]. 28 kwietnia niemiecko-austriacka armia zajęła Ługańsk, stolicę Doniecko-Krzyworoskiej RR[26]. 29 kwietnia popierający Niemcy Pawło Skoropadski dokonał zamachu stanu w URL i ogłosił powstanie Hetmanatu[27]. W maju Niemcy wkroczyli na Krym[28]. 8 maja Niemcy zdobyli Rostów na Donem[29]. Od maja do sierpnia 1918 roku położony nad Donem Raganrog był pod okupacją niemiecką. Praktycznie przez cały maj trwały walki nad miastem Batajsk[28]. 28 maja Niemcy podpisały w Poti traktat z Gruzją. Zajęły ją i spotkały się z wojskami ottomańskimi[30]. 8 czerwca Niemcy wylądowali w Poti, a 11 czerwca zajęli Tbilisi, stolicę Gruzji[20].

We wrześniu 1918 roku w Równem, Szepetówce, Kijowie i Połocku coraz częściej dochodziło starć między żołnierzami i oficerami. W Charkowie żołnierze otwarcie się buntowali przeciw rozkazom i wywieszali czerwone flagi[31][32].

Likwidacja dowództwa niemieckiego na wschodzie została potwierdzona rozejmem w Compiègne, zgodnie z którym Niemcy musieli wycofać wszystkie wojska, wypuścić jeńców i dać aliantom dostęp do tych regionów[33].

Po kapitulacji Edytuj

Od 11 listopada trwało ożywione wycofywanie się jednostek niemieckich. Wojska Rosji Radzieckiej zajmowały kolejne ziemie. Kiedy Cesarstwo Niemieckie przestało istnieć i powstała Republika Weimarska, długi pas ziemi niemieckiej, skąd przez Prusy wschodnie żołnierze wracali do kraju, był jedyną pozostałością II Rzeszy. Niemcy cicho przywalali Armii Czerwonej na zajmowanie kolejnych miast. W październiku wojska niemieckie opuścił Krym, który zajęła armia Denikina (Białych)[34]. 14 grudnia rząd proniemiecki w Ukrainie został obalony[27]. 29 grudnia dowódca Ober-Ostu zerwał rozmowy z Polakami[35]. 16 grudnia wojska niemieckie wycofał się z Helsinek[36].

5 lutego 1919 roku Niemcy dopuścili Polaków, do przejmowania miast, mając nadzieję na wybuch konfliktu polsko-sowieckiego[35]. Ostatecznie 14 lutego 1919 wojska polskie i radzieckie spotkały się w mieście Mosty oraz Bereza Kartuska na Białorusi. Oba miasta zdobyło Wojsko Polskie. Tę datę uznaje się za początek wojny polsko-bolszewickiej[37]. 19 lutego Niemcy opuścili Białystok, na mocy umowy białostockiej. W dniach 19-20 lutego te tereny obsadzili Polacy[38]. W latach 1918-19, kiedy Niemcy rządziły jeszcze częścią Łotwy, do kraju wkroczyła Armia Czerwona, jednak wspólnie z armią łotewską, Niemcy pokonali Bolszewików. Jednak w dniach 19-23 czerwca Estończycy pokonali armię niemiecką pod miastem Kieś. Niemcy zostali zmuszeni do opuszczenia Łotwy do 5 lipca[39].

Przypisy

  1. Janusz Pajewski, Historia powszechna 1871-1918, s.365.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Marian Eckert, Historia Polski 1914-1939, ISBN 83-02-04044-4, s.11-7
  3. Czym była Bitwa Dęblińska?
  4. Łódź I wojna światowa
  5. BITWA NAD RAWKĄ I BZURĄ 1914 –15
  6. Janusz Pajewski: Pierwsza wojna światowa 1914-1918. Warszawa: PWN SA, 2005, s. 253-254. ISBN 83-01-14162-X.
  7. Michał Klimecki: Gorlice 1915. Warszawa: Wydawnictwo Bellona, 1991, seria: Historyczne Bitwy. ISBN 83-11-07938-2.
  8. 8,0 8,1 Das Baltikum (Kurland , Livland , Estland , Litauen) und die Friedensverhandlungen in Brest-Litowsk 1917/18
  9. Cezary Berezowski: Powstanie państwa polskiego w świetle prawa narodów. Warszawa: Wydawnictwo Themis Polska, 1934.
  10. Jarosław Centek: Verdun 1916, ISBN 8311114978
  11. The Battle of Lake Naroch, 1916
  12. Операция русского Юго-Западного фронта летом 1916 года
  13. WarChron - German Operation Albion
  14. hasło June Offensive w: Encyclopædia Britannica
  15. K. Grunberg, B. Sprengel, Trudne sąsiedztwo, Warszawa 2005, s. 246.
  16. worldstatesmen
  17. 17,0 17,1 Evan Mawdsley: Wojna domowa w Rosji 1917-1920, str. 53-7
  18. 18,0 18,1 Wyzwolenie Mińska 19/20 lutego 1918 r. przez oddziały białoruskie i polskie. W: Białoruskie formacje wojskowe 1917-1923 s. 75–78
  19. Działalność wojskowa. W: Między nadzieją a niepokojem... s. 141–145.
  20. 20,0 20,1 20,2 Nigel Thomas: The German Army in World War I (3): 1917-18 , str. 13
  21. hasło Iskolat w: Wielka Encyklopedia Sowiecka
  22. PETROGRAD DURING WORLD WAR I AND THE REVOLUTION (1914-1924)
  23. Historia Pskowa
  24. Upton, Anthony F. (1980b): The Finnish Revolution 1917–1918. University of Minnesota Press, Minnesota, ISBN 0-8166-0905-5.
  25. Richard Hall, Consumed by War: European Conflict in the 20th Century, University Press of Kentucky 2009
  26. Донецко Криворожская республика
  27. 27,0 27,1 Ukrainian National Republic
  28. 28,0 28,1 W. Mędrzecki, Niemiecka interwencja militarna na Ukrainie w 1918 roku, Warszawa 2000
  29. David Bullock: Armored Units of the Russian Civil War: Red Army.
  30. John Horne: A Companion to World War I
  31. Helmut Otto, Karl Schmiedel: Der erste Weltkrieg: militärhistorischer Abriss, str. 413, 1983
  32. Winfried Baumgart: Deutsche Ostpolitik 1918. Von Brest-Litowsk bis zum Ende des Ersten Weltkrieges, str. 150, 443, 1966
  33. treść traktatu
  34. Chazbijewicz S., Awdet, czyli powrót. Walka polityczna Tatarów krymskich zachowanie tożsamości narodowej i niepodległości państwa po II wojnie światowej, Olsztyn 2001.
  35. 35,0 35,1 Adam D. Rotfeld, Anatolij W. Torkunow (red.): Białe plamy-czarne plamy: sprawy trudne w polsko-rosyjskich stosunkach 1918-2008, ISBN 8362453001, Warszawa 2010
  36. Keränen Jorma, Tiainen Jorma, Ahola Matti, Ahola Veikko, Frey Stina, Lempinen Jorma, Ojanen Eero, Pääkkönen Jari, Talja Virpi & Väänänen Juha (1992): Suomen itsenäistymisen kronikka. Gummerus. ISBN 951-20-3800-5.
  37. Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 57. ISBN 978-83-11-11934-5.
  38. Lech Wyszczelski: Wstępna faza walk. W: Lech Wyszczelski: Wojna polsko-rosyjska 1919–1920. Wyd. 1. Warszawa: Bellona, 2010, s. 58. ISBN 978-83-11-11934-5.
  39. 1919. gada 3. jūlijā, Rīgā

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki