FANDOM


St Johns Episcopal Church Detroit.jpg

Ormiański kościół św. Jana w Detroit - Foto: Andrew Jameson[1]

Armenian Apostolic Prelacy 138 E39 jeh.jpg

Manhattan, Nuncjatura nowojorska Katolikosatu Cylicyjskiego Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego

FiatalÖrményPár01.jpg

Młoda ormiańska para małżeńska

Amerykano-Ormianie (Armenian American, Ամերիկահայեր) są Amerykanami ormiańskiego pochodzenia. Tworzą drugą największą społeczność ormiańskiej diaspory po Ormianach w Rosji i stanowią politycznie najbardziej wpływową mniejszość narodową. W zdecydowanej większości są ludźmi zamożnymi, a nawet bardzo bogatymi i bardzo duży odsetek jest wśród nich milionerów i miliarderów.[2] Pierwsza poważna fala ormiańskiej imigracji do USA miała miejsce w końcu XIX i na początku XX wieku, kiedy Ormianie uciekli przed Hamidian masakry (1894-1896) oraz Armenian Genocide (1915-1923), które miały miejsce w Imperium Osmańskim. Od 1950 wyjechało do Ameryki bardzo dużo Ormian z ZSSR, Turcji, Iranu i Libanu, w wyniku niestabilności w tych krajach, a od końca 1980 roku można znaleźć również imigrantów z sowieckiej Armenii. Po niepodległości sowieckiej Armenii i rozpadu Związku Sowieckiego w 1991 r, oraz po I wojnie światowej Republiki Armenia z sąsiednim Azerbejdżanem, dodatkowo uciekali Ormianie do USA.

Amerykano-Ormiańska społeczność jest politycznie najbardziej wpływową społecznością ormiańskiej diaspory.[3] Takie organizacje, jak Ormiański Komitet Narodowy Ameryki (Armenian National Committee of America - Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբ) i Ormiańskie Zgromadzenie Pomocy Ameryki (Armenian Assembly of America) walczy o uznanie ludobójstwa Ormian przez rząd Stanów Zjednoczonych i wspieranie silniejszych związków Armenia-Stany Zjednoczone. AGBU (Armenian General Benevolent Union – Հայկական Բարեգործական Ընդհանուր Միություն) słynie z udzielania wsparcia finansowego i promocji kulturze oraz pomocy dla szkół językowych Amerykano-Ormian. Języki ormiańskie (zarówno wschodnie i głównie zachodnie dialekty) są używane w USA, szczególnie w Kalifornii, przede wszystkim przez najnowszych ormiańskich imigrantów i ustanowione przez ormiańskie społeczności osiadłych. Większość Ormian to wyznawcy Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego, najstarszego kościoła narodowego na świecie, liczącego ponad 1700 lat i Amerykano-Ormianie nie są wyjątkiem.

Amerykański Instytut Badawczy Wspólnoty Ormiańskiej (American Community Survey) szacuje, że 483.366 Amerykanów są w pełni lub częściowo ormiańskiego pochodzenia.[4] Różne organizacje i media jednak bardzo ostro krytykują te cyfry jako znacznie zaniżone i zamiast tego proponują wykazywanie ilości od 800.000 do 1.500.000 Amerykano-Ormian, co jest bardziej zbliżone do prawdy, gdyż w USA nigdy nie wymagano deklaracji pochodzenia narodowego. Najwyższe stężenie Amerykanów pochodzenia ormiańskiego jest w Los Angeles (Լոս Անջելես) i aglomeracji, gdzie podczas Spisu Powszechnego w 2000 r, 166.498 osób określiło siebie jako Ormianina, a ponad 40% ludności spośród 3.792.621 ludności tej metropolii zidentyfikowanych zostało jako posiadające ormiańskie korzenie. Miasto Glendale (Գլենդեյլ - 191.719 ludności, 79.212 km²), w stanie Kalifornia, leżące na przedmieściach Los Angeles (Լոս Անջելես), jest powszechnie uważane za centrum życia Amerykano-Ormian. Przez cztery kadencje (1983–1985, 1985–1987, 1987–1989, 1989–1991) gubernatorem Stanu Kalifornia był Ormianin George Deukmejian junior (Դյոկմեջյան Գուրգեն Ջորջ կրտսեր - Djokmedżjan Gurgen Żorż Krtser), który w latach 1979–1983 był Prokuratorem Generalnym Kalifornii (California Attorney General - Կալիֆորնիայում ընդհանուր դատախազ). George Deukmejian junior (*1928) jest Doktorem Honoris Causa Uniwersytetu Kalifornijskiego (California State University) w Long Beach. Jest on jednym z wielu słynnych Amerykano-Ormian.

HistoriaEdytuj

Wczesna historiaEdytuj

Armenian-Americans-Boston-1908.jpg

Ormiańska rodzina w Bostonie w 1908 r

Pierwsi Ormianie przybyli do Ameryki Północnej na początku XVII wieku. Pierwszym odnotowanym Ormianinem w Ameryce Północnej był plantator tytoniu Martin Ormianin z Iranu, który osiedlił się w Jamestown w Wirginii w 1618 roku.[5][6] W latach 1653 i 1654, dwóch Ormian z Konstantynopola zostało zaproszenych do Wirginii podnieść hodowlę jedwabnikiów.[7][8] Kilku innych Ormian zostało zarejestrowanych jako przybyłych do USA w XVII i XVIII wieku, ale większość przybyła indywidualnie i nie zakładali wspólnoty. W 1770 ponad 70 Ormian osiadło w koloniach.[9] Prześladowania mniejszości chrześcijańskich wewnątrz imperium osmańskiego oraz amerykańskie działania misyjne spowodowały małą falę ormiańskiej migracji do USA w 1830 z Cylicji i Armenii Zachodniej. Khachadour Osganian z Konstantynopolu – amerykański student misjonarz, przybył do Ameryki w 1834 roku, aby kontynuować tutaj studia wyższe.[10] Później pracował dla New York Herald Tribune i stał się prezesem New York Press Club.[11] Wielu Ormian wyjechało za nim i osiedliło się w Stanach Zjednoczonych w celu edukacji.[12]

Znana jest liczba Ormian którzy służyli w armii Unii podczas wojny secesyjnej. Trzech Ormian - lekarzy Simeon Minasian, Garabed Galstian i Baronig Matevosian pracowało w szpitalach wojskowych w Filadelfii.[13]Wiadomo tylko, że w działaniach wojennych brał udział Amerykano-Ormianin Khachadour Paul Garabedian, który zaciągnął się do marynarki wojennej Unii. Naturalizowany obywatel z Tekirdağ (Redestos – Ραιδεστός), Garabedian w 1864 r, aż do jego honorowego zwolnieniu z marynarki wojennej, w sierpniu 1865 roku, służył przy blokadzie na pokładzie statków USS Geranium i USS Grand Gulf jako trzeci asystent mechanika pokładowego (później został oficerem).[14]

W 1854 roku istnienie około 20 Ormian zostało udokumentowaních przez amerykańskich demografów, a do 1870 roku liczba ich osiągnęła 70[15] W latach 1870, małe wspólnoty ormiańskie istniały w Nowym Jorku, Providence, Rhode Island oraz w Worcester w stanie Massachusetts. Pod koniec 1880 roku, liczba Ormian w USA osiągnęła 1.500 osób. Wielu z nich było młodymi mężczyznami, studentami amerykańskich misji ewangelickich rozsianych w Imperium Osmańskim. A 40% pochodziło z prowincji Kharpert (Խարբերդ - Harpert, przez tureckich okupantów nazwany Elazığ) .[16] Przed 1899, imigranci, nie zostali zaklasyfikowani przez pochodzenie etniczne, lecz według kraju urodzenia, zasłaniając prawdziwe etniczne pochodzenie bardzo wielu Ormian.[17] Jednak po 1869 r Ormianie ze wschodnich regionów Imperium Osmańskiego (okupowana Armenia Zachodnia) zostali zarejestrowani w amerykańskich rejestrach jako „element ormiański”. Liczba Ormian, wyemigrowanych do USA w latach 1820-1898 szacowana jest na około 4.000 osób.[18]

Pierwsza fala imigracji oraz okres międzywojennyEdytuj

Ormianie zaczęli przybywać do USA w większej liczbie niż poprzednio, dopiero pod koniec XIX wieku, zwłaszcza po pogromach „Hamidian masakry” w Turcji w latach 1894-1896, oraz przed i podczas ludobójstwa Ormian w 1915 r.[19] Przed tym masowa migracja Ormian do USA, wahała się w granicach od 1500 do 3000 osób, i głównie składała się z robotników.[20][21][22]

Ponad 12.000 Ormian przybyło z Imperium Osmańskiego do USA w całym 1890 roku.[23] Za wyjątkiem Fresno w Kalifornii, który posiadał grunty nadające się do hodowli i dlatego tu najwcześniej osiedlili się ormiańscy imigranci, we większości osiedlali się oni w północno-wschodnich ośrodkach przemysłowych: Nowy Jork, Providence, Worcester i Boston[24]. W emigracji z ziem ormiańskich, emigranci z imperium rosyjskiego byli reprezentowani poprzez przybyłych przez Atlantyk (około 2.500 osób przybyło w latach 1898-1914), ponieważ prześladowania Ormian były najbardziej intensywne w Zachodniej (osmańskiej) Armenii.[25] Gdy w Ameryce niektórzy Ormianie zorganizowane partie polityczne służyć różne przyczyny w Ameryce i w kraju.[26] Migracja Ormian z terenów okupowanych przez Turcję wzrastała stopniowo w pierwszej dekadzie XX wieku, w wyniku rewolucji Młodoturków w 1908 r. W okresie Rzezi w Adana z 1909, a w latach 1912-1913 w okresie wojen bałkańskich.[27] Przed rozpoczęciem I wojny światowej, przybyło już do USA 60.000 Ormian[28]. Zgodnie z danymi, więcej Ormian padło ofiarą ludobójstwa, mniej Ormian było deportowanych, i dlatego społeczność Amerykano-Ormian rosła stopniowo. Wybudowany w 1891 roku, Kościół Matki Zbawiciela w Worcester, w stanie Massachusetts był pierwszym Ormiańskim kościołem w USA[29].

Worcester Armenian church.png

Kościół ormiański w Worcester

Według Amerykańskiego Biura Imigracyjnego, 54.057 Ormian przybyło do USA w latach 1899-1917. Krajami pochodzenia większości wymieniona była Turcja (46.474), Rosja (3.034), Kanada (1.577), Wielka Brytania (914) i Egipt (894). W tym okresie, imigranci zostali poproszeni o wskazanie, z którego państwa przybyli osiedlić się i w jakim mieście. Dla Ormian, najpopularniejszymi odpowiedziami były Nowy Jork (17.391), Massachusetts (14.192), Rhode Island (4.923), Illinois (3.313), Kalifornia (2.564), New Jersey (2.115), Pennsylvania (2.002), oraz Michigan (1.371).[30] W tym czasie największe amerykano-ormiańskie społeczności znajdowały się w Nowym Jorku, Fresno, Worcester, Boston, Filadelfii, Chicago, Jersey City, Detroit, Los Angeles, Troy i Cleveland.[31]

Według szacunków, w 1919 roku w Stanach Zjednoczonych mieszkało około 77.980 Ormian[32]. Bezprecedensowa liczba Ormian przybyła do Stanów Zjednoczonych w 1920 r[33], ale Immigration Act z 1924 r podaje, że przy ograniczonej imigracji z Europy południowej i wschodniej, przedawnieniu uległo nielegalne osiedlenie się dla wielu innych Ormian, którzy wcześniej wyemigrowali do Stanów Zjednoczonych.[34] W przeciwieństwie do przedwojennej emigracji, która głównie składała się z młodych i mężczyzn, większość imigrantów po I wojnie światowej stanowiły kobiety i dzieci. [18] Podobnie jak Włosi, dla których praktyka ta była znana jako campanilismo , ormiańskie wspólnoty były często tworzone przez ludzi z tej samej wsi lub miasta, w Imperium Osmańskim. To prawie zniknęło po II wojnie światowej.[35]

Armenofobiczna dyskryminacja Amerykano-Ormian przez długi czas była powszechna, ale wielu Ormian walczyło przeciwko jawnej dyskryminacji i ograniczeń mieszkaniowych. Ormian mieszkających w środkowej Kalifornii, tubylcy często nazywali jako Fresno Indian i Żydami niższych klas.[36] Ta pierwsza fala imigracji trwała do połowy 1920 roku, kiedy to przekazane zostały nowe kontyngenty imigracyjne. Ta fala imigrantów ustanowiła ormiańskie społeczności i organizacje w USA, przede wszystkim Apostolski Kościół Ormiański (Հայ Առաքելական Եկեղեցի). W latach dwudziestych XX wieku, Ormianie zaczęli przenosić z regionów wiejskich do miast.

Druga fala imigracjiEdytuj

Armenian dancers in downtown Manhattan, 1976.jpg

Ormiańscy tancerze w centrum Manhattanu, w Nowym Yorku w w lipcu 1976 r podczas uroczystości Bicentenarium USA - Foto:Nick DeWolf

Podczas II wojny światowej, około 18.500 Ormian służyło w siłach zbrojnych Stanów Zjednoczonych.[37] Wielu z nich odznaczono za ich zasługi, w tym pochodzącwgi z Wirginii sierżanta (później pułkownik) Ernest Dervishian, który otrzymał Medal Honoru (Congressional Medal of Honor).[38]

Nowa fala imigrantów ormiańskich nastąpiła w latach czterdziestych XX wieku, w tym sowieckich jeńców wojennych – Ormian, którzy po zwolnieniu ich z nazistowskich obozów, byli w stanie przemieszczać się na zachód. Zaczęli także przybywać wysiedleńcy, bo Ustawa z 1948 zezwoliła osobom przesiedlonym w czasie II wojny światowej na emigrację do USA.[39] W latach 1944–1952, do USA wyemigrowało 4.739 Ormian[40], wielu przy pomocy amerykańskiej organizacji George'a Mardikian Narodowy Komitet Pomocy Homeless Ormian (Ancha).[41]

Jednak prawdziwą falę imigracyjną Ormian zaczęła nowa ustawa imigracyjna i narodowościowa z 1965 r, dzięki której zniesiono narodowe kwoty. Po upływie tego aktu, Ormianie z ZSSR, Turcji, Libanu, Iranu i innych krajów, w tym z Bliskiego Wschodu zaczęli masowo emigrować do USA w latach 1970–1980, uciekając przed niestabilnością polityczną w krajach z których wyemigrowali.[42] W latach pięćdziesiątych większość ormiańskich imigrantów w USA przybyło z sowieckiej Armenii i Turcji (przede wszystkim z bezprawnie okupowanej Armenii Zachodniej oraz z Ormiańskiej Cylicji). Zamieszki w Stambule w 1955 r nastraszyły lokalną ludności ormiańską w Turcji, która spoglądała na Zachód, wzdychając za bezpiecznym i bardziej zamożnym życiem.

Ormianie ze Związku Sowieckiego z jednej strony nigdy w pełni nie włączyli się do sowieckiego życia, tym bardziej, że podobnie do innych okupowanych państw, sowieci kontynuowali mordowanie Ormian, przede wszystkim inteligencji, kleru i wierzących. Z drugiej strony, osoby repatriowane z Armenni Zachodniej do Sowieckiej Armenii po turecko-sowieckiej agresji na Armenię jesienią 1920 r i anektowaniu zamieszkałej w 99% przez Ormian byłej guberni Karskiej, nigdy nie potrafiły przetrawić wydarzeń, widząc w Sowietach bandytów-agresorów, wspólników Turków tak, jak to Polacy (nie bez powodu!) widzieli w Sowietach bandytów - sojuszników Hitlera! Dużą falę emigracji sowieckich Ormian, głównie do krajów zachodnich, rozpoczęły wydarzenia rewolucyjne w 1956 roku — powstanie w Poznaniu i Węgierska Rewolucja Narodowa. W latach 1960-1984 do USA przybyło 30.000 sowieckich Ormiani, a kolejne 60.000 nadeszedło do końca lat osiemdziesiątych, w czasach pierestrojki.[43] Z łącznej liczby emigrantów ormiańskich z ZSSR w latach 1956-1989, ponad 80% przybyła do USA. Ich liczbę szacuje się na 77.000.[44]

Współczesny okresEdytuj

Bezpośrednio przed i podczas trwania rozpadu Związku Sowieckiego, fale Ormian z Republiki Armenii i innych byłych republik sowieckich przybyły z powodów politycznych i możliwości gospodarczych, wywołało to spory i dyskusje w starszych ustalonych społecznościach ormiańskich w Stanach.[45] Trzęsienie ziemii w Spitaku i Gjümri w 1988 r, oraz kryzys energetyczny w Republice Armenii i w Górskim Karabachu, a także wojna z Azerbajdżanem spowodowały szacunkową liczbę 700.000 Ormian zmuszonych do opuszczenia kraju, z których większość zatrzymała się w Rosji, ale jeszcze inni w USA i trochę w Europie[46]. Od 1994 roku rocznie , średnio 2.000 osób z Republiki Armenii wyemigrowało do ​​Stanów Zjednoczonych, a nie w tym etnicznych Ormian z krajów Bliskiego Wschodu[47] Zgodnie z US Census, w 2000 r było 65.280 Ormian urodzonych w USA. Z tego 57.482 w Kalifornii, 1.981 w Nowym Jorku oraz 1.155 w Massachusetts.[48][49] Zgodnie z American Community Survey, w 2011 r było 85.150 Ormian urodzonych w Stanach Zjednoczonych, o 20.000 więcej niż w 2000 roku.[50] Według danych Departamentu Stanu, w latach 1992-2011, na podstawie wizy imigracyjnej, z Republiki Armenii przybyło do USA 11.034 osób.[51] Tymczasem ormiańska imigracja z Bliskiego Wschodu trwała nadal, przyczyniając się do tego, że w Kalifornii wyróżnić można istnienie zdecydowanie najwyższej liczby ludności ormiańsko-amerykańskiej od jakiegokolwiek innego stanu, czy państwa. Tu, przy ustalaniu liczebnego wzrostu ormiańskiej populacji, trzeba wziąść pod uwagę bardzo ważny fakt demograficzny: rodziny ormiańskie są tradycyjnie wielodzietne – liczące 4-8 dzieci.[52]

Little Armenia Los Angeles view edit1.jpg

„Mała Armenia” — Los Angeles - Լոս Անջելես - Foto: Mfield, Matthew Field[53]

Według dr Anny Bakalian, zastępcy dyrektora Centrum Blisko Wschodniego - instytutu City University w Nowym Jorku, „kraj urodzenia i socjalizacji dzieci, pokolenie, a nawet efekt kohorty to ważne zmienne w zrozumieniu zachowań i postaw osób pochodzenia ormiańskiego”.[54] Główne podgrupy urodzonych Ormiano-Amerykanów Hayastantsis (Հայաստանցի – Ormian z Armenii), Barskayes (Պարսկաես - Ormianie z Iranu) i Beirutsis (Պէյրութըսիս - Ormianie w Libanie, głównie w Bejrucie).[55][56] Badania przeprowadzone przez University of California, Los Angeles w 1990 r wykazały, że z wykształcenia i zawodu, native-born Ormian urodzonych w Iranie  „mają zwykle najwyższy status socjoekonomiczny ... natomiast urodzeni w Turcji mają najniższy”, choć tureccy Ormianie mogą pochwalić się najwyższym wskaźnikiem samozatrudnienia[57]. W 1988 roku, New York Times stwierdził, że zachodni Ormianie wolą osiedlać się w Glendale, w Kalifornii, a ormiańscy imigranci z ZSSR zostali przyciągnięci do Hollywood i do Los Angeles.[58]

Ormianie z Libanu, gdzie skutecznie ustanowiła się aktywność społeczności, są bardziej upolitycznieni,[59] podczas gdy Ormianie z Turcji są głównie związane z Apostolskim Kościołem Ormiańskim.[60] Około 1/3 wszystkich Ormian w Turcji Ameryce jest samozatrudnionych.[61] grupa ormiańskich Amerykanów z Stambułu założyła Organizację Stambuł Ormian (OIA - Organization of Istanbul Armenians) w 1976 r,[62] który twierdził, ponad 1.000 członków, w południowej Kalifornii w 2011 roku.[63] Irano-Ormianie są znane z szybkiej integracji w Amerykańskie społeczeństwo,[64] na przykład, tylko 31% Amerykanów, urodzonych w Armenii Irańskiej twierdzą, że nie mówi dobrze po angielsku.[65]

Chociaż na ormiano-amerykańskie organizacje przestępcze zwróciła się powszechna uwaga mediów, takich jak w 2010 r oszustwa Medicaid,[66][67][68] ilość ormiańskich zbrodni w Glendale, w 2000 r była około dwukrotnie niższa niż w ogólnej liczbie Ormian w tym mieście, w 17% i 27% odpowiednio. Gang ormiański o nazwie Power, składa się z około 200 Ormiano-Amerykanów,[69] działa w Los Angeles od końca 1980 roku.[70]

Według US Census, w 2000 r w tym czasie było 385.488 Amerykanów ormiańskiego pochodzenia.[71] Według szacunków American Community Survey, w 2011 r znaleziono 483.366 Amerykanów z pełnym lub częściowym ormiańskim pochodzeniem.[72] Wyższe szacunki od 800.000 do 1.500.000 są oferowane przez wielu Ormian i organizacje nie-ormiańskie, media i naukowców. Niemiecki etnograf Thon Caroline określa ich liczbę na 800.000,[73] a także liczba podawana przez Journal of Turkish Weekly[74] oraz dr Harold Takooshian z Fordham University[75], czy Prof Dennis R. Papazian z Uniwersytetu Michigan – Dearborn twierdzi, że nie było 1.000.000 przodków osób ormiańskiego życia w USA.[76] Armenian Mirror-Spectator[77], strona internetowa Nowości niemieckiego Spiegel Online oraz The New York Review of Books podają szacunkową liczbę 1.200.000 osób,[78][79] podczas kiedy serwis świat mniejszości i rdzennej ludności, US News & World Report,[80] oraz Los Angeles Times[81] podały liczbę 1.400.000 osób.[82] Organizacja The Armenian National Committee of America (Ormiański Komitet Narodowy w Ameryce]][83] Armenian Weekly,[84] Armenian Reporter,[85] i Reuters[86] podają najwyższą liczbę, około 1.500.000 Amerykano-Ormian.

Rozmieszczenie geograficzneEdytuj

Armenians in Los Angeles County (2000).png

Ormianie w aglomeracji Los Angeles w 2000 roku na podstawie kodu pocztowego - autor:Yerevanci

Większość Amerykano-Ormian skupia się w dużych miastach, zwłaszcza w Kalifornii i na północnym wschodzie, a także w mniejszym stopniu w Midwest (środkowym zachodzie) Stanów Zjednoczonych. Najwyższe stężenia Ormiano-Amerykanów znajdują się w Los Angeles, Nowym Jorku i Bostonie. Według Narodowego Spisu Powszechnego z 2000 r., największe populacje Ormian były stanach Kalifornia (204631), Massachusetts (28.595), New York (24.460), New Jersey (17.094), Michigan (15.746), Floryda (9.226), Pennsylvania (8.220), Illinois (7.958), Rhode Island (6.677) i Texas (4.941).[87]

KaliforniaEdytuj

Los AngelesEdytuj

Los angeles mountains to ocean pano.jpg

Panorama Los Angeles - Foto: Mfield, Matthew Field[88]

Pierwsi Ormianie przybyli do Kalifornii w 1874 roku i osiedlili się w Fresno.[89] oraz Central Valley. Wówczas w centrum Kalifornii były już ormiańskie społeczności, ale w późniejszych latach, zwłaszcza od 1960 roku, kiedy do USA przybyła znaczna liczba Ormian Bliskiego Wschodu , Południowa Kalifornia przyciągała coraz więcej Ormian.[90]

Jak dotąd, Los Angeles i aglomeracja są najbardziej zatłoczone ormiańską społecznością w USA. Posiada nieco mniej Ormian, niż połowa wszystkich Ormian mieszkających w USA, co czyni ją jedną z najbardziej zaludnionych gmin ormiańskich poza Armenią. Szacunkowe liczby Ormian Południowej Kalifornii znacznie się różnią: 250.000,[91] 350.000,[92] 400.000,[93] 450.000,[94] 500.000[95], choć w 2000 roku w Los Angeles odnotowano tylko 152.910 Ormian [96] zaledwie jedenaście lat później, 2011 American Community Survey jeden rok szacunków liczbę Ormian w Los Angeles-Long Beach-Santa Ana obszarze 214.618, około 29% wzrost od 2000 roku.[97] W samym mieście Los Angeles populacja Ormian w 2000 r wynosiła 64.997 osób.[98] Wysokie stężenie Ormian posiada kilka dzielnic Los Angeles, zwłaszcza w San Fernando Valley, North Hollywood, Van Nuys i Encino.[99] W dniu 6 października 2000 r., małą społeczność w East Hollywood nazwano Małą Armenią przez Radę Miasta Los Angeles. Przyjęte orzeczenie stwierdziło, że „obszar zawiera wysokie stężenie ormiańskich przedsiębiorców i mieszkańców oraz instytucji społecznych i kulturalnych, w tym szkół, kościołów, organizacji społecznych i sportowych[100]. Glendale, Kalifornia ma najwyższe stężenie Ormian w kraju i najwyższą zewnątrz Armenii[101].

Glendale panorama.jpg

Panorama miasta Glendale w Kalifornii – tu znajduje się najwyższe stężenie Ormian w USA i najwyższe spośród miast ormiańskich w USA[102] - Foto: Will Beback[103]

GlendaleEdytuj

Glendale leży zaledwie kilka kilometrów od centrum Los Angeles, liczy około 200.000 mieszkańców, z czego, według niektórych szacunków, 40% to Ormianie.[104][105][106] Zgodnie z danymi z 2000 roku, 53.840 osób lub 27 % ludności określiło się Ormianami w Glendale.[107][108] Glendale jest także domem dla najwyższego odsetka osób urodzonych w Armenii.[109] Inne niż Glendale i Los Angeles właściwe, znaczące ormiańskie populacje zamieszkują w Burbank (8.312), Pasadena (4.400), Montebello (2.736), Altadena (2.134), La Crescenta-Montrose (1.382).[110] Pomnik Męczenników Ormiańskiego Genocydu, jest najstarszym i największym pomnikiem Ormiańskiego Genocyduw Stanach Zjednoczonych, znajduje się w Montebello.

W książce z 2000 r o Amerykano-Ormianach opisano aktualną sytuację w społeczności, następująco: „Fale imigracji do Los Angeles doprowadziły do ​​powstania silnych wspólnot w takich dzielnicach i rejonach, jak Hollywood, Glendale i North Hollywood. W tych dzielnicach, Ormianin może żyć bardzo aktywnym życiem społecznym i zawodowym oraz może skorzystać z wielu usług, nie mówiąc ani słowa po angielsku. Po ormiańsku mówią sprzedawcy żywności, aptekarze, lekarze, dentyści, prawnicy, krawcy, fryzjerzy, właściciele sklepów i mechanicy samochodowi. Na trzech różnych kanałach przez całą dobę emitowana jest telewizja w języku ormiańskim oraz audycje radiowe. Istnieją różne działania społeczne, aby codziennie uczęszczać do ormiańskiej wspólnoty. Zatem istnieją jednostki, którzy nie są w ogóle objęci asymilacją dominującą w kulturze amerykańskiej, jak i tacy, którzy zdecydowali się oddzielić od ormiańskiej wspólnoty i całkowicie asymilowali się, ale jest i wielu takich, którzy są w środku widma asymilacji.[111]

FresnoEdytuj

David of Sassoon - 13.jpg

Pomnik ormiańskiego bohatera narodwego Sasuńskiego Dawida w mieście Fresno w Kalifornii - Autor: Matthew E. Cohen[112]

Andranik75.jpg

Ślub gen. Andranika Ozanjana z Nevarte Kurikian w Paryżu.

General andranik.jpg

Generał Andranik Ozanjan - Զորավար Անդրանիկ Թորոս Օզանյան

Michał-Wacław dédapa.jpg

ppłk Michał Wacław Antoniewicz - Միքել Վացղավ Բագրատունի Պողոսի Անիեցի

Fresno w Kalifornii , była pierwszą dużą ormiańską społecznością w zachodnich Stanach Zjednoczonych. Kiedyś była głównym miejscem dla wczesnych ormiańskich imigrantów z Armenii Zachodniej okupowanej przez Turcję, wielu z nich zajmowało się rolnictwem. Ormianie byli największą mniejszością w powiacie Fresno. Miasto jest również powszechnie znanym jako miejsce narodzin Williama Saroyana, ale wielu innych historia wiąże z tym miastem.[113] Dzisiaj, szacunkowa liczba około 40.000 Ormian mieszka w Fresno.[114] Zgodnie z Census z 2000 r, 9.884 Ormian mieszka w powiecie Fresno.[115] Obszar ten nazywa się Starym Ormiańskim Miastem.[116] Mieszkańcem Fresno był legendarny ormiański generał Andranik Ozanian (Անդրանիկ Թորոս Օզանյան, Զորավար Անդրանիկ), który w 1915 roku zajął miasto Van nad jeziorem o tej samej nazwie w Armenii Zachodniej i w ten sposób okrążonej przez młodotureckie wojska ludności ormiańskiej, umożliwił ucieczkę na kontrolowane przez Rosjan wyżynne tereny Armenii. Na krótko przed końcem wojny, Ozanian powstrzymał pod Erywaniem atak Turków na nowo powstałą Republikę Armenii. Nie uznał Traktatu w Batumi, nie przyjmując ustalonej tam granicy ormiańsko-tureckiej. Pod koniec 1919 roku Andranik Toros Ozanian, nie chcąc brać udziału w walkach o władzę w młodej republice i znosić polityki sprzecznej z jego zapatrywaniami (był monarchistą, zwolennikiem powrotu cesarskiego domu Bagratuni), po raz ostatni opuścił Armenię. W Tbilisi Andranik spotkał się jeszcze z przewodniczącym Komisariatu Zakaukaskiego, miensziewikiem Ewgenij Gegeczkori (ევგენი გეგეჭკორი) (*1881 †1954), który wszedł do pierwszego rządu Demokratycznej Republiki Gruzji, kierowanego przez Noe Żordanię (ნოე ჟორდანია), jako minister spraw zagranicznych, omawiając z nim problemy gruzińsko-ormiańskiej wojny, a następnie wyjechał do Konstantynopola przez Batumi. Przybył do Cypru by dowodzić ormiańskim legionem, ale Francuzi odmówili jemu wejścia do ormiańskiej Cylicji. Od 1919 do 1922 roku, wędruje po Europie. Serdecznym przyjacielem Andranika był polski generał Józef Dowbor-Muśnicki, który podobnie do niego, wcześniej był rosyjskim generałem. Po zwycięstwie Powstania Wielkopolskiego lat 1918-1919, to właśnie generał Józef Dowbor-Muśnicki nakłonił swojego ormiańskiego ziomka i przyjaciela z Poznania, podpułkownika w Powstaniu Wielkopolskim, Michała Wacława Antoniewicza (Michał Wacław Bagratuni-Antoniewicz de Bołoz-Միքել Վացղավ Բագրատունի Պողոսի Անիեցի) o spieszny wyjazd do Armenii i nawiązanie kontaktu z generałem Andranikiem Ozanianem, co w końcu udało się jemu przed wyjazdem Andranika do USA. Pod koniec 1919 Andranik przewodniczył delegacji ormiańskiej, która wyjechała do Stanów Zjednoczonych, aby lobbować swoje wsparcie dla mandatu dla Armenii. Towarzyszył jemu gen. Jacques Bagratuni, kapitan Haig Bonapartian oraz porucznik Ter-Pogossian. W Fresno wyreżyserował kampanię propagandową, w której zebrał 500.000 dolarów na pomoc dla ormiańskich uchodźców wojennych. Kiedy odwiedził Amerykę, wszyscy Ormianie, od Atlantyku do wybrzeży Pacyfiku, entuzjastyczne przyjmowali jego. Amerykanie byli zdumieni i pytali się: „Kim jest ten człowiek?”. — „On jest Jerzym Waszyngtonem Ormian” — odpowiadano i Amerykanie wszędzie uhonorowali jego, pozwalając mu nawet usiąść na krześle George'a Washingtona, co było bezprecedensowym honorem. Kiedy Andranik powrócił do Europy, w Paryżu prezydent Republiki Francuskiej, Raymond Poincaré także złożył mu hołd, wydając na jego cześć przyjęcie. W dniu 15 maja 1922 roku w Paryżu ożenił się z Nevarte Kurkjian, po czym przeniósł się do Stanów Zjednoczonych i zamieszkał w Fresno w Kalifornii, gdzie zmarł w 1927 roku. W 1928 roku jego ciało przewieziono do Paryża i pochowano na Cmentarzu Père-Lachaise. W 2000 roku miejsce pochówku Ozaniana przeniesiono do Erywania w Armenii.

San Francisco Bay AreaEdytuj

Populacja ormiańska w Północnej Kalifornii — ta część stanu nie jest tak zaludnione jak południowa. Ormianie są głównie skoncentrowani w okolicach miast: San Francisco, San Jose i Oakland. US Census w 2000 roku ogłosił jedynie 2.528 Ormian mieszkających w San Francisco, ale chyba nie doceniło ich rzeczywistą liczbę.[117][118]

Północny wschód Stanów ZjednoczonychEdytuj

We wczesnym okresie, Nowy Jork i Boston były największymi ośrodkami ormiańskich Amerykanów, ale do czasu, jak Los Angeles zdobył ten tytuł.[119]

Nowy JorkEdytuj

Od XIX wieku pojawiłlisię pierwsi Ormianie w Nowym Jorku. Stany Nowy Jork i Massachusetts były atrakcyjnymi miejscami dla ormiańskich imigrantów na początku XX wieku. Obszar pomiędzy East St 20th, Lexington Avenue i Alei Trzeciego, gdzie Ormianie żyli kompaktowo  i istniały sklepy ormiańskie, nazywany był „Little Armenia” (Mała Armenia) do 1960 roku.[120] Obszar ten wymieniony został w 1914 w książce Nasz Pan Wren — romantycznej powieści Sinclair Lewisa (1930 Laureat Nagrody Nobla)[121] Obecnie, według szacunków, jest tutaj 150.000 Ormian, a obszar „Tri-State Queens” jest domem dla około 50.000 Amerykano-Ormian. Manhattan posiada 10.000 ludności ormiańskiej.[122]

BostonEdytuj

Armenian Heritage Park.jpg

Park Ormiańskiego Dzierdzictwa w centum Bostonu - Autor: Yerevanci[123]

Węgierski Ormianin Stepan Zádori, jest pierwszym znanym Ormianinem, który przyjechał do Bostonu, bo do 1880 roku w Bostonie nie było ormiańskiej społeczności.[124] Dzisiaj szacunki mówią, że liczba Ormian w obszarze Greater Boston wzrosła z 50.000 prawie o połowę — do 70.000.[125][126] Ormiański Park Dziedzictwa, poświęcony ofiarom ludobójstwa Ormian, został otwarty w centrum Bostonu w dniu 22 maja 2012 roku.[127] Watertown, Massachusetts jest w centrum Bostonu, gdzie według szacunków żyje około 7.000–8.000 ludzi pochodzenia ormiańskiego,[128][129] chociaż Census w 2000  r ich liczbę określił tylko w 2.708 osób.[130] Armenian Library and Museum of America znajduje się w mieście Watertown. Inne miasta w tym obszarze o znacznych ormiańskich populacjach są: Worcester (1.306), Belmont (1.165), Waltham (1.091) oraz miasto Boston (1.080).[131]

Inne duże miasta z północno-wschodnich Stanów znaczących ormiańskich populacji obejmują Providence i Filadelfii. Podobnie jak inne społeczności ormiańskiej w Ameryce, ormiańskie społeczności w tych miastach mają korzenie sięgające pod koniec XIX wieku i początku XX wieku. Obecnie Filadelfia posiada około 15.000 ludności ormiano-amerykańskiej[132], a ponad 7.000 mieszka w Providence.[133][134]

Inne wspólnotyEdytuj

Inne spory ormiańskich amerykańskie wspólnoty istnieją w Midwest i na Południu, ale w znacznie mniejszej ilości niż w stanach Northeastern oraz w Kalifornii.

Pierwsi imigranci ormiańscy w Detroit byli we większości robotnikami. W późniejszych latach, szczególnie od 1960 r do Michigan wyemigrowali Ormianie z Bliskiego Wschodu. Ormiańska społeczność została opisana jako „wysoce wykształcona, profesjonalna i prosperujjąca”.[135] Dzisiaj, liczba ich wynosi około 22.000 osób.[136] Chicago. Ormianie osiedlili się w tym mieście w małych ilościach pod koniec XIX wieku, ale liczba ich uległa zwiększeniu podczas XX wieku,[137] do dzisiaj osiągając liczbę około 25.000 osób.[138] W 2003 roku w Waszyngtonie mieszkało więcej niż 8.000 Amerykano-Ormian.[139] Armenian Genocide Museum of America ma być zlokalizowany w stolicy Stanów. Na przełomie wieku zaistniał zwyczaj stopniowego wzrostu liczby Ormian mieszkających poza tradycyjnymi osiedlami. Na przykład, w zawrotnym tempie wzrasta liczba Ormian w stanach Nevada (z 2.880 w 2000 r. do 5.845 w 2010), Floryda (z 9.226 do 15.856) oraz Texas (z 4.941 do 14.459).[140]

Emblematy Ormiańskich Organizacji w USA.jpg

Emblematy ormiańskich organizacji w USA

KulturaEdytuj

Multilingual road sign in Glendale, CA.jpg

Znak drogowy w Glendale, w Kalifornii w języku hiszpańskim, angielskim i ormiańskim - Foto: ShapeThings[141]

JęzykEdytuj

Amerykano-Ormianie są jednym z najmniej zasymilowanych grup etnicznych w Stanach Zjednoczonych. Dziś, ponad połowa Ormian mieszkających w Stanach Zjednoczonych mówi językami ormiańskimi. Dla porównania, tylko około 6% Amerykano-Włochów, 32% Amerykano-Greków i 70% Amerykano-Albańczyków mówi ich językiem ojczystym.[142][143] Głównym powodem tego jest fakt, że znaczna część Amerykano-Ormian to osoby  urodzone zagranicą lub są z pierwszej generacji Amerykanów.

Język ormiański ma dwa różne znormalizowane formy: zachodni-ormiański i wschodnio-ormiański, w równej mierze powszechnie używane wśród ormiańskiej społeczności amerykańskiej. Główne różnice między nimi są w wymowie oraz w tworzeniu czasowników.[144] Ormianie z Libanu, Turcji, Syrii, Polski, Węgrów, Bułgarii, Rumunii i kilka innych krajów mówią zachodni dialekt, który używany jest w Armenii Zachodniej, lub inaczej: we wschodnich regionach Turcji, gdzie obecność Ormian jest historyczna od wielu tysiącleci (podczas kiedy Turcy są tutaj niedawno przybyłymi intruzami znikąd). Na początku XX wieku turecka ludność ormiańska została skierowana do masowego mordu przez nazistowsko-bolszewicki rząd młodoturecki, znany jako ludobójstwo Ormian. Ludność została deportowana do syryjskiej pustyni, gdzie wielu zmarło, inni uciekli do innych krajów i wspólnot siedziby. Liban i Syria miały największe społeczności ormiańskie przed II wojną światową, z których wielu Ormian przeniosło się do sowieckiej Armenii lub wymigrowało do Europy i Ameryk. Język wschodnio-ormiański jest przede wszystkim używany w Republice Armenii i Iranie, ale irańscy Ormianie mają swój odrębny dialekt.[145] Ponadto, należy zauważyć, że Ormianie Zachodni i Ormianie Wschodni używają dwie różne pisownie. Ormianie w Republice Armenii używają zreformowaną ortografię, a Ormianie w krajach z największą diasporą (m.in. Liban, Syria, Turcja i Iran) używają tradycyjnej ortografii.[146]

(Aby zrozumieć tragedię Ormian, trzeba sięgnąć po wydawnictwa zachodnie, albo powstałe w Europie Środkowo-Wschodniej po upadku komuny. Bo wydawnictwa państwowe z czasów okupacji sowieckiej wstydliwie, albo raczej umyślnie pomijają jej genezę! Wielka szkoda, że napisana po węgiersku i od ponad 20 lat oczekująca na wydanie i wydawcę znakomita książka o wielo-tysiącletniej historii Ormian oraz o Ormianach polskich i węgierskich pióra Rolanda Antoniewicza, jeszcze nie została opublikowana również w Polsce! Powinien wreszcie znaleźć się wydawca, który na raz w obu językach ją wyda. Bo tylko dzięki tej książce można zrozumieć także i to, dlaczego ideologia i propaganda sowiecka była obłudna i niczym nie różniła się od niemniej awanturniczej i wyrosłej z tych samych korzeni hitlerowskiej i ataturkowsko-tureckiej! Propaganda, która oszukańczo propagowała tureckie kłamstwa o Ormianach i Armenii Zachodniej li tylko dlatego, bo jesienią 1920 r Stalin z Ataturkiem wspólnie wdeptali w błoto postanowienia do dzisiaj ważnego Traktatu w Sèvres i wspólnie dokonali agresję na Konfederację Ormiańską. Dokładnie tak, jak w 19 lat później Stalin i Hitler wspólnie napadli na Polskę, dokonując jej rozbioru i tak samo tłumnie mordując jej ludność.)[147][148][149][150][151][152][153][154][155][156]

Przy ustalaniu pochodzenia imigrantów, w latach 1910–1970, był brany pod uwagę tylko język ludności obcego pochodzenia. W 1910 roku, liczba ormiańskich rozmówców w USA była 23.938. W 1920 r liczba ich wzrosła do 37.647, w 1930 roku liczba ich wzrosła do 51.741, w 1940 r liczba ich spadła do 40.000, w 1960 liczba ich spadła do 37.270 i w 1970 roku liczba ich znów wzrosła do 38.323 osób.[157] Zgodnie z US Census z 1980 r, 100.634 ludzi w USA mówiło po ormiańsku, a 69.995 z nich była obcego pochodzenia.[158][159] US Census w 1990 r ujawnił 308.096 ludzi ormiańskiego pochodzenia i w tym 149.694 ludzi, którzy rozmawiali w ojczystym języku. Większość ormiańskich rozmówców (115.017) była obcego pochodzenia.[160][161]

Według US Census z 2000 r było 385.488 etnicznych Ormian mieszkających w Stanach Zjednoczonych, a u 202.708 osób zidentyfikowano język ormiański jako „język używany w domu.” Zdecydowana większość ormiańskich rozmówców mieszkało w Kalifornii (155.237). Inne stany ze znacznej liczby ormiańskich rozmówców były: Nowy Jork (8.575) i Massachusetts (8.091).[162][163] Około 2/3 ormiańskich rozmówców dzwoniło z Los Angeles County do domu.[164]

American Community Survey z 2011 r szacowało liczbę Ormian mówiących po angielsku na 240.095 osób. Według tego samego źródła, 130.735 z nich nie znało angielskiego „bardzo dobrze” i 109.360 znało angielski mniej niż „bardzo dobrze”.[165] Badania z 2007 r wykazały, że 16% Ormian urodzonych w Libanie, 29% urodzonych w Armenii (w tym w sowieckiej Armenii) , 31% urodzonych w Iranie, a 36% urodzonych w Turcji nie są biegli w języku angielskim.[166]

Wielu urodzonych Ormian jest bardzo prawdopodobnie, wielojęzycznymi, mówiącymi co najmniej jednym językiem innym niż ormiański i angielski. Na przykład, Ormianin z Armenii sowieckiej może znać rosyjski, Ormianin z Libanu i Syrii może znać arabski i francuski, prawie wszystcy irańscy to Ormianie mówiący po persku, a Ormianie ze Stambułu turecki.[167][168][169]

Wszystkie te liczby oczywiście są bardzo zaniżone i niedokładne dlatego bo w USA nie ma obowiązku deklarowania pochodzenia narodowego. Jednak badając różne dane handlowe, kościelne i organizacji społecznych i mniejszościowych organizacji imigrantów, liczba Ormian oraz osób częściowo pochodzenia ormiańskiego żyjących w USA, wynosi ponad 800.000, a mniej niż 1.500.000 osób,

EdukacjaEdytuj

Rose and Alex Pilibos Armenian school.jpg

Ormiańska szkoła Rose i Alex Pilibos w dzielnicy Little Armenia (Mała Armenia) we wschodnim Hollywood jest największą ormiańską szkołą w USA z ponad 1.000 uczniów. - Foto: Serouj[170]

Zobacz także: Lista ormiańskich szkół w Stanach Zjednoczonych

Wcześni ormiańscy imigranci, byli jednym z najbardziej wykształconych grup etnicznych na terytorium Stanów Zjednoczonych z 76%-ym analfabetyzmem. Dla porównania, tylko 46% z południowych Włochów, 74% Żydów z Europy Wschodniej i 99% Finów było piśmiennymi.[171] Dziś, 41% rodzonych Ormian amerykańskich ma co najmniej 4 klasy wykształcenia. Cena jest relatywnie niższa dla Ormian obcego pochodzenia.[172]

Pierwsza niedzielna szkoła ormiańska w USA została założona pod koniec 1880 roku w Nowym Jorku przez Barsegha Vardukyana.[173] Od 1960 r w społecznościach w całym kraju zostało założonych wiele ormiańskich dwujęzycznych szkół. Założona w 1964 roku Ferrahian Armenian School, jest najstarszą ormiańską szkołą codzienną w Ameryce.[174] Poza tym, istnieje ponad sto ormiańskich szkół, które działają tylko w weekendy.[175] Założona w 1992 roku Mashdots College w Glendale, w Kalifornii, jest jedyną uczelnią ormiańsą w kraju.[176]

ReligiaEdytuj

Katedra św. Vartana w centrum Manhattanu w Nowym Jorku.jpg

Katedra św. Vartana w centrum Manhattanu w Nowym Jorku

Khrimian Hayrik2.jpg

Jego świątobliwość Mkrtich Khrimian- Մկրտիչ Ա Վանեցի Katolikos-Patryarcha Wszech Ormian

Garegin II .jpg

Jego świątobliwość Karekin/Garegin II (Գարեգին Բ), Katolikos-Patryarcha Wszech Ormian

Abp.Leon Tourian.png

abp. Leon Tourian

Khoren I Muratbegian.jpg

Jego świątobliwość Choren I Muradbegian - Խորեն Ա Տփղիսեցի Մուրադբեկյան Katolikos-Patryarcha Wszech Ormian

Tiran Nersoian.jpg

Jego świątobliwość cylicyjski katolikos Tiran Nersoyan - Տիրան Ներսոյան

Abp.Khajag Barsamian.jpg

abp.Khajag Barsamian

Większość Amerykano-Ormian to wyznawcy Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego (Հայ Արաքելական Եկեղեցի), największego Kościoła wschodniego w USA.[177] Należy do niego ponad 90 kościołów w całym kraju.[178] Doniesiono, że 80% Amerykano-Ormian to wyznawcy Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego (Հայ Արաքելական Եկեղեցի), 10% to protestanci (głównie Ormiańsko-Ewangelicy) i na trzecim miejscu są ormiańscy katolicy.[179]

Apostolski Kościół Ormiański (Հայ Արաքելական Եկեղեցի)  jest najstarszym kościołem narodowym na świecie, miał bardzo ważną rolę w ochronie ormiańskiej tożsamości przez wieki obcej dominacji.[180] Wiele ormiańskich społeczności w USA koncentruje się wokół szkół przykościelnych, które służą jako centra kultury. Pierwszy Apostolski Kościół Ormiański (Հայ Արաքելական Եկեղեցի) w Ameryce nazywa się Kościół Matki Zbawiciela i został zbudowany w 1891 roku w Worcester.[181] Amerykańska Archidiecezja Kościoła została ustanowiona w 1898 roku przez Katolikosa Mkrticha Khrimiana (Մկրտիչ Ա Վանեցի – Խրիմյան Հայրիկ – Hajrik Hrimian) (1892-1907).[182] W 1916 r. było 34 parafii ormiańskich z 27.450 członkami z populacji głównie mężczyzn. Najlepsze stany z ormiańskimi wyznawcami kościoła mieszkali w Massachusetts, Michigan, Kalifornii i Nowym Jorku.[183] Zachodnia Archidiecezja została utworzona w 1927 roku.[184]

Po przejęciu władzy w Armenii przez Sowietów  w 1920 roku, amerykańska ormiańska społeczność podzieliła się na dwa obozy: jeden wspierała Sowiecką Armenię, głównie członkowie Hunchak (Socjaldemokratyczna partia Hunchakian - Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան Կուսակցություն) i partii Ramgavar (Ormiańska Partia Demokratyczno-Liberalna Ramgavar - Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն), druga była zdecydowanie przeciwna (we większości składała się z członków ARF - Dashnaktsutyun (Ormiańska Federacja Rewolucyjna Dashnaktsutyun - Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն). Podczas Wystawy Światowej w 1933 r, Leon Tourian, prymas Wschodniej Diecezji Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego Ameryki, odmówił wygłoszenia przemówienia, bo ormiański tricolor z 1918/20 r Konfederacji Ormiańskiej miał być wywieszony za nim w tle, podczas kiedy Eczmiadzyn - siedziba Katolikosa Wszech Ormian, był w tej części Armenii, która była wówczas okupowana przez sowieckich ludobójców, stając się częścią Związku Sowieckiego i użyto banderę tego marionetkowego państewka okupantów. Zdenerwowani tym członkowie ARF - Dashnaktsutyun przerwali ceremonię. Konflikt osiągnął kryzys w dniu 24 grudnia 1933 roku, kiedy kilku członków ARF - Dashnaktsutyun zamordowało arcybiskupa Touriana podczas wigilijnej służby w nowojorskim kościele Świętego Krzyża Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego .[185][186][187][188]

Konflikt, który wybuchł w grudniu 1933 roku, w końcu doprowadził do formalnego rozłamu wewnątrz Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego w USA na zwolenników echmiadzyńskiego katolikosa i cylijskiego katolikosa. Katalizatorem tego było zamordowanie przez sowieckich bandytów Katolikosa Wszech Ormian Jerzego V (George V of Armenia - Գևորգ Ե. Սուրենյանց - Տփղիսեցի) (1911-1930), po śmierci którego przez dwa lata tron piotrowy w Echmiadzynie nie został zapełniony, po czym katolikosem został nasadzony przez Sowietów Choren I – Aleksander Howhannes Muradbekian z Tbilisi (Խորեն Ա Տփղիսեցի Մուրադբեկյան) (1932-1938). Dalszym przyczynkiem było krwawe zdeptanie przez bolszewików w 1956 r rewolucji poznańskiej i węgierskiej. W dniu 12 października 1957 roku, w szczytowym okresie zimnej wojny, przedstawiciele wszystkich parafii Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego w Ameryce, które od 1933 r. były bez przynależności z powodu braku kontaktu z Eczmiadzynem, zebrali się pod nuncjaturą Stolicy Apostolskiej z Cylicji z siedzibą w Libanie, znajdującej się w pobliżu siedziby  ARF - Dashnaktsutyun (Ormiańska Federacja Rewolucyjna Dasznakcutiun - Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն), wynikiem czego parafie te przeszły pod zarządzanie katolikosa cylicyjskiego.[189][190] Po II wojnie światowej, abp Tiran Nersoyan (Տիրան Ներսոյան) (1956-1958) prowadził Kościół jako cylicyjski katolikos. (Od 1943 r był on Prymasem wschodniej archidiecezji Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego w USA.) Sformułował on regulamin kierowania archidiecezją,  utworzył ogólnokrajową organizację młodzieżową; rozpoczął realizację projektu budowy katedry ormiańskiej na Manhattanie, oraz zanicjował wejście Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego do ruchu ekumenicznego[191]. W 1950 r środkowe stany doświadczyły uptick w imigracji i boomie budowlanym ormiańskich kościołów, z nowymi społecznościami powstającymi w Stanach Zjednoczonych. Zaczęło dojrzewać pokolenie liderów urodzonych już w Ameryce. Pierwszy urodzony w Stanach ormiański ksiądz został wyświęcony w 1956 roku. W 1961 roku w Illinois powstała St Nersess Armenian Seminary (później trzeba było przenieść do Nowego Jorku). Duch z odnowionym zapałem był wyrażany przez arcybiskupa Torkom Manoogiana, którzy rządził archidiecezją jako Prymas w latach 1966-1990.[192] Okres ten znamionował duży napływ ormiańskich imigrantów. Te zmiany skupiły się  w priorytecie Kościoła Ormiańskiego w Ameryce. Potrzeba pomocy humanitarnej dla ormiańskiej ojczyzny, a także dotarcie do uchodźców osiedlających się w całych Stanach Zjednoczonych (skoncentrowane w Nowym Jorku i Los Angeles), doprowadziło do utworzenia funduszu Armenian Relief Society, (A.R.S lub H.O.M - Հ.Օ.Մ., Հայ Օգնութեան Միութիւն), przez który Kościół daje materialną i medyczną pomoc dla ekssowieckiej Armenii.[193]

Dziś, na kontynencie amerykańskim istnieje ponad 120 ormiańskich wspólnot parafialnych, z czego dwie trzecie działają przy pełni zorganizowanych kościołach z sanktuariami. Arcybiskup Khajag Barsamian (Խաժակ Արքեպիսկոպոս Պարսամեան) (*1951) jest prymasem wschodniej archidiecezji (od 1990 r); a abp Hovnan Derderian zachodniej archidiecezji (od 2003). Archidiecezje utrzymują dobre relacje z matką – Stolicą Apostolską Świętego Eczmiadzynu i z obecnym Patriarchą-Katolikosem, 132-im Katolikosem Wszystkich Ormian, Jego Świątobliwością Karekinem II (Գարեգին Բ) (*1951).

Ormiański kościół ewangelicki jest drugim największym kościołem narodowym wśród Amerykano-Ormian.[194] W 1993 w USA było 28 ormiańskich kościołów protestanckich.[195] Mała liczba ormiańskich Amerykanów to wyznawcy Kościoła katolickiego obrządku ormiańskiego. Liczbę wiernych szacuje się na około 25.000 osób.[196] W 1990 r w USA było 6 kościołów katolickich obrządku ormiańskiego.[197]

Zobacz jeszcze:

MediaEdytuj

ÖrmÚjsAIM7.jpg

Ormiano-amerykańskie czasopismo A.I.M. (Armenian International Magazine) - Foto:Roland von Bagratuni

Pierwsza gazeta w języku ormiańska w USA, o nazwie Aregak (Արեգակ, The Sun), została edytowana w Jersey City od 1888 roku. Od tego czasu zostało opublikowanych ponad 300 gazet.[198][199] Dzisiaj liczne ormiańskie gazety (zarówno dla przybyszów z Armenii jak i z Polski oraz innych państw europejskich) są edytowane w całym kraju. Asbarez (Ասպարէզ, Arena) to jedyny dziennik, edytowany w Los Angeles od 1908 roku. Hairenik (Հայրենիք Ojczyzna) jest publikowany od 1899 roku w Bostonie.[200] Oba są powiązane z ARF - Dashnaktsutyun (Ormiańska Federacja Rewolucyjna Dashnaktsutyun - Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն). Inne znaczące tygodniki to m.in. Ormiański The Weekly, ormiański The Mirror-Spectator, Nor Hayastan (Նոր Հայաստան, New Armenia), Armenian Reporter. Ważną rolę spełnia także kolportowany na cały świat czasopismo AIM Armenian International Magazine.

Cztery ormiańskie stacje telewizyjne znajdują się w południowej Kalifornii, które mają wysokie stężenie ormiańskich widzów: AMGA (Armenian Media Group of America), ormiański Armenian Best TV, ARTN (ormiańsko-rosyjski Television Network), US Armenia TV. Ponadto, dwie stacje telewizyjne są dostępne tylko online: Horizon TV i TV Hairenik (Հայրենիք).

Istnieją dwujęzyczne stacje, emitujące programy na kilka godzin albo w soboty albo w niedziele w Bostonie, New Jersey, Providence, Fresno i Detroit. Również jest niewiele internetowych 24-godzinnych stacji radiowych działających w całym kraju: Yerevan Nights i Armenian Pulse w Los Angeles, Bashde i Radia Hairenik w okolicach Bostonu.

PolitykaEdytuj

Armenian Revolutionary Federation logo.png

Godło ARF - Dashnaktsutyun

Armenian Democratic Liberal Party Ramgavar.logo.png

godło Ramgavar

Hunchak.png

Godło Hunchak

Zobacz także: Armenia - Stany Zjednoczone stosunki i polityka diaspory w Stanach Zjednoczonych Ormiański Komitet Narodowy siedzibie Ameryki w Waszyngtonie

Wczesny okresEdytuj

Trzy główne partie polityczne działające w Armenii pod koniec XIX wieku i początku XX wieku -  ARF - Dasznaktsutijun (Ormiańska Federacja Rewolucyjna Dasznakcutiun - Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն - Haj Jełapochagan Tasznagcutijun), Hunczak - Socjaldemokratyczna Partia Hunczakijan - Սոցիալ Դեմոկրատ Հնչակյան Կուսակցություն - Social Temograd Hnaczagjan Gusagtijutijun (później Ramgawar - Ormiańska Partia Demokratyczno-Liberalna Ramgawar - Ռամկավար Ազատական Կուսակցութիւն - Ramgawar Azadagan Gusagtijutijun), były obecne w Ameryce i niezbyt długo po ich powstaniu pojawiły się także ich fundacje[201] Założyli własne czasopisma: Hairenik i Asbarez przez ARF - Dasznaktsutijun i Baikar przez  Ramgawar. Po agresji turecko-sowieckiej na Konfederację Ormiańską jesienią 1920 roku, sowieccy bolszewicy anektowali Armenię Północną, rozbijając ją w prawie międzynarodowym niczym nie znaczącym ...dokumentem partyjnym na „Ormiańską SSR”, „Gruzińską SSR” i „Azerbajdżańską SSR”, dobrowolnie darując wcześniejszą Gubernię Karską swoim tureckim współprzestępcom — „tureckim towarzyszom” Mustafy Kemala (bandycki pseudonim „Atatürk”) i wznawiając ludobójstwa Ormian, Ramgavar i Hunchak zawiązały zdradziecką koalicję wspierającą sowiecką Armenię, podczas kiedy ARF - Dasznaktsutijun - rządząca Partia w północnej części Konfederacji Ormiańskiej — Demokratycznej Republice Armenii lat 1918-1920, w diasporze pozostała partią antysowiecką.[202] Trzęsienie ziemii w Spitaku i Leninakanie w 1988 r oraz ruch narodowo-wyzwoleńczy na Karabachu zmusił oddzielne grupy ormiańskiej wspólnoty, aby współdziałały.[203]

Ormiańskie lobbyEdytuj

Główny artykuł: Ormiańskie lobby w Stanach Zjednoczonych

Armenian National Committee of America.jpg

Budynek Ormiańskiego Komitetu Narodowego w Ameryce (Armenian National Committee of America - Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբ)

430316 192250767550950 1653532111 n.jpg

Logo Armenian Relief Society, Inc. - Հայ Օգնութեան Միութիւն

Amerykańska społeczność ormiańska została opisana jako "najbardziej wpływowa" społeczność ormiańska na świecie, choć jest mniejsza niż w Rosji.[204] Amerykańskie lobby ormiańskie jest jednym z najpotężniejszych lobbystów etnicznych w USA.[205] Dzisiaj uważana jest za chwilowo najpotężniejszym etnicznym lobby w Ameryce po żydowskim lobby.[206] Ormiańskie Zgromadzenie Pomocy Ameryki (Armenian Assembly of America – AAA)[207] i Ormiański Komitet Narodowy Ameryki (Armenian National Committee of America - Ամերիկայի Հայ դատի յանձնախումբ – ANCA)[208] są głównymi strategami lobbingowego nacisku na Kongres i Prezydenta USA o zwiększenie pomocy gospodarczej dla Republiki Armenii (już drugi największy na mieszkańca po Izraelu) i znaczne zmniejszenie pomocy gospodarczej i wojskowej dla Turcji, bezprawnie okupującej Armenię Zachodnią i od ponad dziewięćdziesięciu lat cynicznie deptającej w błoto do dzisiaj ważnego Traktatu w Sèvres[209]. Trwają również wysiłki w sprawie potwierdzenia i potępienia faktu ludobójstwa, dokonanego przez osmańsko-młodoturecką Turcję na szkodę Ormian w 1915 roku.[210] Zdaniem bardzo wielu historyków i polityków ormiańskich w USA, istnieje organiczny związek między sowiecko-turecką agresją na Konfederację Ormiańską jesienią 1920 roku i sowiecko-hitlerowską agresją na Rzeczpospolitą Polską jesienią 1939 roku.


Według Shawn Dorman, autora książki „Wewnątrz ambasady USA”, głównym celem ormiańskiego lobby jest "perswadowanie Kongresu USA do sprzyjania ormiańskim interesom, a szczególnie do oficjalnego uznania i potępienia sprawców ludobójstwa Ormian." Potem twierdzi, że „miał znaczącą rolę w Stanach Zjednoczonych, zapewniając wsparcie finansowe dla Armenii. Od 1992 do 2010 USA dostarczyły prawie 2 mld USD, najwyższe na wysokości capita dla państw post-sowieckich”.[211] Ormiański fundusz Armenian Relief Society, A.R.S lub H.O.M (Հ.Օ.Մ., Հայ Օգնութեան Միութիւն) jest organizacją humanitarną, zapewniającą długofalowe programy koncentrujące się na rozwoju człowieka. Fundusz ten każdego roku łoży miliony dolarów na rozwój infrastruktury w Republice Armenii i Republice Górskiego Karabachu oraz w rozsianej po całym świecie diasporze ormiańskiej. A.R.S. nie popiera tylko te organizacje i samorządy światowej diaspory ormiańskiej, w kierownictwie której znajduje się chociażby jeden „były” przestępca bolszewicki — „były” sekretarz jakiegokolwiek szczebla partii bolszewickiej, czy „były” oficer sowieckiego KGB lub rodzimej bezpieki, jak to ma miejsce z Ogólnokrajowym Samorządem Ormian w Węgrach, którego członkiem zarządu jest niejaki Alex Avanesian, który podczas dyktatury komuny był sekretarzem partyjnym i esbekiem[212].

W 1992 roku, dr Dickran Kouymjian z California State University, Fresno stwierdził w swoim eseju, że: "Wszyscy skoncentrowali swoje wysiłki w kierunku Republiki Armenii, deklarujjąc swoje finansowe i zawodowe umiejętności. Identyfikacja Ormian z tymi w Erywaniu i na Górskim Karabachu zostało znacznie ułatwiona poprzez członkowstwo Republiki Armenii w Organizacji Narodów Zjednoczonych oraz systematycznego zgłaszania swoich problemów w prasie amerykańskiej. Historia Diasporan została przekształcona przez Republikę: Nigdzie nie jest to bardziej odczuwalne niż w Ameryce. Jednocząca siła Ludobójstwa została zastąpiona przez Republikę Armenii, a wolność religijną w Armenii zrewitalizował Apostolski Kościół Ormiański w Ameryce i podlegające jemu misje. Jako największa i najbardziej zamożna społeczność na świecie, jako spadkobiercy protestanckiej etyki pracy amerykańskiej, w połączeniu z amerykańskią obłudą, Ameryko-Ormianie czują, że mają szczególną rolę w przetrwaniu i wierzą w sukces nowego państwa. Są dumni ze swojego poparcia Eczmiadzyna, z tej ogromnej pomocy humanitarnej, którą przekazano od 1988 r — trzęsienia ziemi w Armenii przez osoby będące na wysokich stanowiskach państwowych, a w szczególności w sprawie ustanowienia American University of Armenia w Erywaniu – pierwszego eksperymentu amerykańskiego szkolnictwa wyższego w byłym Związek Sowieckim. Ponieważ język angielski szybko staje się drugim językiem nowej republiki, Ormianie w Ameryce czują się bliżej ojczyzny, cierpienia i tragedie Armenii radość w jego sukcesach. Kryzys Karabachski oraz gospodarczy chaos, brak podstawowych udogodnień, oraz groźba wojny, wypełniła wszystkich diasporan Ormian z lękiem przed nieznanym, bo wiedzą, że ich wysiłki mogą określić losy całej Armenii”.[213]

Ludobójstwo OrmianEdytuj

Armenian Genocide Memorial, Montebello, California.jpg

Pomnik ludobójstwa Ormian w Turcji w mieście Montebello w stanie Kalifornia

Zobacz także: Uznanie ludobójstwa Ormian, Rezolucja USA w sprawie ludobójstwa Ormian i Muzeum Ludobójstwa Ormian w USA

Oficjalne uznanie faktu ludobójstwa Ormian i pełnego uznania faktu oraz potępienia wydarzeń z lat 1915-1923 w Turcji przez federalny rząd USA, był jednym z najważniejszych widocznych kroków na polu międzynarodowym. Wielu nie tylko Amerykano-Ormian jest głęboko przeświadczonych o tym, że USA ma możliwość zmusić Turcję do uznania swojej haniebnej przeszłości i zapłacenia Ormianom i Armenii odszkodowania, zawierającego (dla niektórych) zwrot tzw Armenii Wilsonowskij w Republice Armenii, jak również w to, że USA ma możliwość podjęcia odpowiednich kroków w interesie wymuszenia respektacji postanowień do dzisiaj ważnego Traktatu w Sèvres

Kilka oficjalnych amerykańskich dokumentów wspomniane wydarzenia opisują jako „ludobójstwo” (1975,[214][215] 1984,[216] 1996[217]). Prezydent Ronald Reagan w swoim przemówieniu w dniu 22 kwietnia 1981 r, wydarzenia te również określił jako „ludobójstwo[218]. Kształtujący politykę zagraniczną USA U.S. House Committee on Foreign Affairs, w dniu 4 marca 2010 roku uznało masakrę 1915 r jako „ludobójstwo[219]. Ponadto, 43 z 50 stanów USA wydały najróżniejsze odezwy uznające wydarzenia z lat 1915-1923, jako „ludobójstwo[220]i potępiające za to Turcję.

Ormiano-Amerykanie co roku 24 kwietnia zbierają się w wielu miastach w interesie uznania ludobójstwa Ormian i potępienia odpowiedzialnych za to przestępstwo przeciwko ludzkości. Największa z tych imprez corocznie odbywa się w Los Angeles z udziałem olbrzymich tłumów nie tylko Ormian. Armenian National Institute wymienia 30 ormiańskich pomników ludobójstwa stojących w USA.[221] Najstarszy z nich to Memorial Genocide Montebello, który został ukończony w 1965 roku. W całej Ameryce, na cześć 1,5 mln ofiar ludobójstwa, wzniesiono Khachkars . Ostatnio w Bostonie został otwarty ormiański Heritage Park.

Znani Amerykano-OrmianieEdytuj

Information icon.svg.png Osobny artykuł: Słynni Amerykano-Ormianie.
William Saroyan 1970s.jpg

Postać Williama Saroyana jest czołową wśród Amerykańskich Ormian XX wieku

Ormianie w USA osiągnęli sukces i poważanie w najróżniejszych dziedzinach, w tym w biznesie, rozrywce, sporcie, nauce oraz literaturze.

Sztuka i rozrywka – zespół System of a Down składa się z czterech Ormian. William Saroyan był główną postacią w całej społeczności Ormiano-Amerykańskiej XX wieku.

MuzykaEdytuj

Rozrywka była, być może, jest najbardziej udanym obszarem ormiańskich Amerykanów. Wielu ormiańskim muzykom udało się wedrzeć do amerykańskiej popkultury. Los Angeles jest uważany za jeden z głównych ośrodków produkcji muzyki ormiańskiej z ostatnich dwóch dekad. Do śpiewaków urodzenia ormiańskiego, którzy mieszkali lub mieszkają w USA, należą: piosenkarz rockowy Arthur Meschian,[222] śpiewacy ludowi Harout Pamboukjian[223] i Flora Martirosian,[224] oraz  piosenkarka popowa Armenchik[225]. Arto Tunçboyacıyan, awangardowy piosenkarz wokalista i multi-instrumentalista ze Stambułu, również od wielu lat mieszka w Ameryce. Jednym z najbardziej dyskutowanych śpiewaków amerykańskich – Cher (Cherilyn Sarkisian LaPiere - Շերիլին Սարգիսեան ԼաՊիեր Բոնո Ալլմըն), jest po ojcu Ormianką[226]. Bardzo popularnym zespołem jest System metal band of a Down, który składa się z czterech ormiańskich członków: John Dolmayan, perkusista, Daron Malakian, gitarzysta i wokalista, Shavo Odadjian, basista, Serj Tankian, wokalista, instrumenty klawiszowe, gitara rytmiczna[227].

LiteraturaEdytuj

Ormiańska literatura amerykańska stanowi zróżnicowany zbiór literatury, który zawiera amerykańskich pisarzy ormiańskiego pochodzenia. Obejmującego przekrój gatunków literackich i form, ormiańskie amerykańscy pisarze często zajmują się pewnymi wspólnymi tematami (np. ludobójstwa Ormian), utrzymując bardzo osobiste style literackie. Nowojorski Quarterly Ararat, ukazuje się od 1959 roku, stając się głównym miejscem przeglądu dla amerykańskich publikacji ormiańskich. Quarterly Ararat jest publikowany w języku angielskim przez AGBU i w tłumaczeniu obejmuje również dzieła ormiańskich pisarzy z całego świata. Pierwsza generacja ormiańskich pisarzy amerykańskich jak William Saroyan, Leon Surmelian, A. I. Bezzerides, Michael Arlen, Marjorie Housepian Dobkin i innych. Druga generacja ormiańskich pisarzy amerykańskich to m.in. Peter Balakian, Nancy Kricorian, Carol Edgarian, Michael J. Arlen, Arthur Nersesian, Micheline Aharonian Marcom, Hrag Vartanian, Chris Bohjalian i inni[228].

Sztuki wizualneEdytuj

Rzeźbiarz Haig Patigian (Հայկ Ավետիսի Բադիկյան), malarze Hovsep Pushman i co najważniejsze, Arshile Gorky (Ostanik Manuk Adoyan - Ոստանիկ Մանուկ Ադոեան) są najbardziej znanymi amerykańskimi artystami-plastykami ormiańskiego pochodzenia.[229] reżyser filmowy i teatralny Ruben Mamuljan (Rouben Mamoulian - Ռուբեն Զաքարի Մամուլյան),  znany również jako koproducent z pierwszego filmu fabularnego (Becky Sharp, 1935) korzystającego z trzech pasm w procesie technicolor.[230] Ross Bagdasarian, Sr. – kuzyn Williama Saroyana, stworzony na Alvina i wiewiórki.[231]

PolitycyEdytuj

Główny artykuł: Lista amerykańskich polityków pochodzenia ormiańskiego

George Deukmejian Official Portrait crop.jpg

George Deukmejian junior - Դյոկմեջյան Գուրգեն Ջորջ կրտսեր były gubernator Kalifornii, (1983-1991)

Steven Derounian.jpg

Steven Derounian

Raffi Hovannisyan.jpg

Raffi Hovannisyan

George Keverian.png

George Keverian - Autor: W. McEwen jr

Garegin Nzdeh.jpg

Garegin Nżdech

Brad Avakian 2008 Color.jpg

Brad Avakian - Autor: Micakron

General andranik.jpg

generał Andranik Ozanian - Զորավար Անդրանիկ, Անդրանիկ Փաշա

Councilmember Paul Krekorian.jpg

Paul Krekorian - Autor: Jezz789

Monte Melkonian.jpg

generał Monte Melkonian - Զորավար Մոնթե Չարլզի Մելքոնյանը

PoochigianPortrait.jpg

Chuck Poochigian - Autor: Topps2010

Andre Agassi Indian Wells 2006.jpg

Andre Agassi - Foto: User Akademan

James Philip Bagian.jpg

James Philip Bagian

Avetis Zildjian III.jpg

Avetis Zildjian

Liczba Ormian weszły w sferę polityki. Pierwszym Ormianinem, który posiadał wysokie stanowisko urzędowe był Republikanin Steven Derounian – z urodzenia bułgarski Ormianin, deputowany stanu Nowy Jork w Izbie Reprezentantów w latach 1953-1965.[232] George Deukmejian junior (Դյոկմեջյան Գուրգեն Ջորջ կրտսեր - Djokmedżjan Gurgen Żorż Krtser) stał się republikańskim gubernatorem Kalifornii w 1983 roku, urząd opuścił w 1991 roku. Wcześniej służył jako stanowy członek zgromadzenia (1963-1967), senator (1967-1979) i Prokurator Generalny stanu Kalifornia (1979-1983).[233] Liczba Amerykano-Ormian, którzy zostali wybrani do stanowych zgromadzeń, szczególnie w Kalifornii jest pokaźna[234]. W stanie Massachusetts, George Keverian nie tylko został wybrany do State House, ale stał się również jego rzecznikiem w latch 1985-1991.[235]


Paul Robert Ignatius w latach 1967-1969, w administracji Prezydenta USA Lyndona Johnsona służył jako amerykański Sekretarz Stanu d/s US Navy (marynarki).[236] Ken Khachigian był naczelnym autorem przemówień Prezydenta USA Ronalda Reagana. W 1981 roku to właśnie on nakłonił Prezydenta Ronalda Reagana do precyzyjnego określenia wydarzeń w 1915 r w Turcji jako „ludobójstwo”.[237] Dyplomata Edward Djerejian w latach dziewięćdziesiątych był ambasadorem USA w Syrii, a następnie w Izraelu.[238] Harry Tutunjian był republikański burmistrzem miasta Troy w stanie Nowy Jork w latach 2003-2012. Joe Simitian jest Senatorem Stanu Kalifornia od 2004 roku,[239] natomiast Paul Krekorian w 2010 roku został wybrany do Rady Miejskiej w Los Angeles, gdzie w okręgu nr 2 ludność ormiańska z Los Angeles jest skoncentrowana. Obecnie w Kalifornii jest dwóch Kongresmenów ormiańskiego pochodzenia: Anna Eshoo i Jackie Speier.[240]


Niewielka liczba Amerykanów ormiańskich przesiedlonych do Armenii na początku lat dziewięćdziesiątych, starała się zauważyć pewne problemy nękające ich ojczyznę. Raffi Hovannisian (Րաֆֆի Հովհաննիսյան), urodzony w Fresno Ormianin trzeciej generacji, amerykański prawnik, przeniósł się do Armenii w 1991 i wkrótce został pierwszym ministrem spraw zagranicznych Republiki Armenii, gdzie pełnił tą funkcję aż do 1992 roku. Dziś Hovannisian jest główną postacią opozycji w Republice Armenii i liderem Narodowej Partii Dziedzictwa Heritage («Ժառանգություն» ազգային-ազատական կուսակցություն). Sebouh (Steve) Tashjian, Ormianin z Kalifornii, pochodzi z Jerozolimy, gdzie pełnił funkcję Minister Energetyki, jednocześnie urodzony w Libanie Gerard (Jirair) Libaridian – bostoński historyk, był doradcą Prezydenta Lewona Ter-Petrosyana.[241][242] Inny pochodzący z Kalifornii Ormianin, Monte Melkonian (Զորավար Մոնթե Չարլզի Մելքոնյանը), był wybitnym dowódcą ormiańskich sił zbrojnych podczas wojny o Górski Karabach. Pośmiertnie został odznaczony tytułem Bohatera Narodowego Armenii.[243]


Kilka głównych postaci ormiańskiego ruchu narodowego początku XX wieku, które żyły i / lub zmarli w USA. Wśród nich byli generał

(Զորավար Անդրանիկ, Անդրանիկ Փաշա), wojskowy dowódca, uważany za bohatera narodowego Ormian, od 1922 roku mieszkał w Fresno w Kalifornii, zmarł w Kalifornii w 1927 roku.[244] Inny ważny dowódca wojskowy Garegin Nżdeh (Գարեգին Տեր-Հարությունյան, Գարեգին Նժդեհ) w latach 1933-1937 mieszkał w Bostonie, w stanie Massachusetts, gdzie założył Federację Młodzieży Ormiańskiej (The Armenian Youth Federation (AYF-YOARF), Հայկական Երիտասարդաց Դաշնակցութիւն). Drastamat Kanayan (DRO), Minister Obrony Armenii w latach 1918-1919, mieszkał w Ameryce po II wojnie światowej i został wkrótce aresztowany za współpracę z nazistami. Jego pogrzeb odbył się w kościele św.Trójcy w mieście Boston w 1956 roku. Shahan Natalie, działacz ARF - Dasznaktsutijun (Ormiańska Federacja Rewolucyjna Dasznakcutiun - Հայ Յեղափոխական Դաշնակցութիւն - Haj Jełapochagan Tasznagcutijun), zorganizował Nemesis na początku 1920 roku, podczas którego wiele sprawców ludopbójstwa Ormian w 1915 r zamordowano. Od 1910 do 1912 roku studiował na Uniwersytecie w Bostonie, zmarł w Watertown, w stanie Massachusetts w 1983 roku.[245] Kirk Kerkorian (bohater narodowy Armenii) rozdawał ponad 1 miliard dolarów na cele charytatywne w Republice Armenii.

RóżneEdytuj

Do innych ważnych Amerykano-Ormian należy Jack Kevorkian[246] —   patolog i działacz eutanazji, który powszechnie nazywany jest „Death” („Śmierć”), oraz astronauta dr.James P. Bagian, który stał się pierwszym Ormianinem, który wyruszył w kosmos w 1989 roku.[247][248] Znane jest, że wziął ze sobą w przestrzeń kosmiczną ormiański tricolor.[249]

Do słynnych postacie w sportach USA należą: tenisista, Andre Agassi,[250] szachiści Tatev Abrahamyan i Varuzhan Akobian, Hal Haig Prieste, który w 1920 r w Antwerpii zdobył brązowy medal za nurkowanie,[251] gracze piłki nożnej Alecko Eskandarian i Yura Movsisyan, zapaśnik Frankie Kazarian oraz MLB dzban Steve Bedrosian. Adam Krikorian jest znakomitym trenerem amerykańskiej piłi wodnej kobiet. Pod jego wodzą, zespół USA w 2010 i w 2012 r wygrał Puchar Świata. Zach Bogosian jest pierwszym graczem NHL pochodzenia ormiańskiego.

Spośród ważniejszych Amerykano-Ormiańskich postaci w biznesie należy wymienić: pochodzącego z Turcji założyciela Masco Alex Manoogiana[252], rodzinę Mugar (właściciele sieci supermarketów rynku gwiazdkowego w stanie Nowa Anglia),[253] Kevork Hovnanian, założyciel Hovnanian Enterprises, Avedis Zildjian — założyciel firmy Zildjian Company (największy na świecie producent talerzy perkusyjnych) i Gerarda Cafesjiana. 95-letni biznesmen, Amerykano-Ormianin Kirk Kerkorian, jest znany jako „ojciec megaresortów”[254] i uważany jest za najbogatszego mieszkańca Los Angeles.[255] Rodzice Kerkoriana byli Ormianami z Fresno. Kerkorian przekazał na cele charytatywne w Armenii przez swoją Fundację Lincy ponad 1 mld euro.[256] Fundacja została założona w 1989 roku i była szczególnie aktywna kiedy trzeba było nieść pomoc dla przebudowania północnej części Republiki Armenii po trzęsieniu ziemi w 1988 r w miejscowościach Spitak i Leninakan.[257] Fundacja została rozpuszczona w 2011 r, po dwudziestu dwóch latach działalności.[258]

Aram Chobanian pełnił funkcję Prezesa Boston University w latach 2003–2005. Prof.Dr Richard Hovannisyan, ojciec polityka Raffi Hovannisiana, jest znanym historykiem na Uniwersity of California w Los Angeles.

(Na podstawie węgiersko-języcznych notatek biograficznych oraz książki[259] Rolanda Antoniewicza, a także angielskiej Wikipedii[260][261])

BibliografiaEdytuj

  • Adalian, Rouben Paul (2010). Historical dictionary of Armenia. Lanham, Maryland: Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-6096-4 .
  • Akopjan, Sz. M. : Zapadnaja Armenija w planah impjerjalisticzeskih dźerżsaw. Erywań, 1987. (С. М. Акопян: Западная Армения в планах империалистических держав. Изд. АН Армянской ССР, Ереван, 1967.)
  • The Armenians in America. Minneapolis: Lerner Publications. ISBN 0-8225-0228-3 .
  • Ayvazyan, Hovhannes (2003) (in Armenian). Հայ Սփյուռք հանրագիտարան [Encyclopedia of Armenian Diaspora]. 1. Yerevan: Armenian Encyclopedia publishing. ISBN 5-89700-020-4 .
  • Bakalian, Anny (1993). Armenian Americans: From Being to Feeling Armenian. New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers. ISBN 1-56000-025-2.
  • Baljan, Grajr: Nagornij Karabah i Nacjonalnije Konflikti v Sajuzje w swjetlje praw czelawjeka. Erywań, Izdatjelstvo Dasznaktjutjun, 1991. (Грайр Бальян: Нагорный Карабах и национальные конфликты в Союзе в свете прав человека. Издатель — Комиссия »Айдат« Армянской Революционной Партии »ДАШНАКЦУТЮН«, Ереван, 1991)
  • Baljan, Grajr: W Turcji prodolżajutsja naruszjenija praw czeloweka. Erywań, Izdatjelstwo Dasznaktjutjun, 1991. (Грайр Бальян: В Турции продолжаются нарушения прав человека. Изд. Комиссия »АЙДАТ« АРП »Дашнакцутюн«, Ереван, 1991.)
  • Barszegov, Ju. G. : Genocid Armjan — prestupljenije protiw czelowjeczeńsstwa. Erywań, »Ajasztan«, 1990. (Ю. Г. Барсегов: Геноцид Армян — преступление против человечества. Ереван, »Айастан«, 1990.)
  • Malcom, M. Vartan (1919). The Armenians in America. Boston: Pilgrim Press. ISBN 1-112-12699-6 .
  • Sabagh; Bozorgmehr, Mehdi; Der-Martirosian, Claudia (1990). Subethnicity: Armenians in Los Angeles. Institute for Social Science Research, University of California Los Angeles.
  • Samkian, Artineh (2007). Constructing Identities, Perceiving Lives: Armenian High School Students' Perceptions of Identity and Education. ProQuest. ISBN 978-0-549-48257-4
  • Alem, Jean—Pierre: L'Arménie. Paris, Press Univ. de France, 1972.
  • Arakjeljan, B. N. — Agajan, C. P. — Parsamjan, V. A. : Istorija armjanskawo naroda. Erywań, »Lujs«, 1989. (Б. Н. Аракелян — Ц. П. Агаян: — В. А. Парсамян: История армянского народа. Ереван, »Луйс«, 1989.).
  • Brosset, Marie–Félicité: Collection D'historieus Arméniens. Dix on vrages sur l'histoire de l'Arménie et de pays adjacents. Tom I—II. Amsterdam, APA—Philo Press, 1979.
  • Firbjuher, Gjenrih: Armenia 1915. Jerevan, Izd. Akademii Nauk, 1991. (Генрих Фирбюхер: Что скрыло кайзеровское правительство от немецких подданных АРМЕНИЯ 1915 уничтожение Турцией кулътурного народа. Ереван, Издательство Академии Наук Армении,1991.)
  • Firbjuher, Gjenrih — Vjesszjelink, Egbert — Barszjegov, Jurij: Gjenocid. Vcsjera, Szjevodnyja... A zavtra? Izdatjelsztvo Dasnaktjutjun, Jerevan, 1992. (Генрих Фирбюхер — Эгберт Весселинк — Юрий Г. Барсегов: Геноцид. Вчера, сегодня... а завтра? Издатель — Комиссия »Айдат« Армянской Революционной Партии »ДАШНАКЦУТЮН«, Ереван, 1991)
  • Helmreich, Paul C.: From Paris to Sèvres. The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919—1920. Columbus, Ohio State University Press, 1974.
  • "Mother Tongue of the Foreign-Born Population: 1910 to 1940, 1960, and 1970". United States Census Bureau. 9 March 1999. Retrieved 22 December 2012.

Dalsze publikacjeEdytuj

PrzypisyEdytuj

  1. http://en.wikipedia.org/wiki/File:St_Johns_Episcopal_Church_Detroit.jpg
  2. Embassy of the United States, Yerevan (1 June 2004). "WikiLeaks: U.S. Ambassadors ‘Decipher’ Armenian American Diaspora". Retrieved 31 January 2013. "Of the estimated 8-10 million people living outside the Republic of Armenia who consider themselves “Armenians,” the GOAM and major Armenian cultural and advocacy organizations estimate that 1.5-2 million live in the United States. This number ranks second after the estimated 2 to 2.5 million Armenians that live most of the year in Russia or other CIS Countries."
  3. Von Voss, Huberta (2007). Portraits of hope: Armenians in the contemporary world. New York: Berghahn Books. p. 11. ISBN 978-1-84545-257-5.
  4. "Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2011 American Community Survey 1-Year Estimates". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  5. Bakalian 1993, p. 33.
  6. Papazian, Dennis (2000). Armenians in America. Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347. doi:10.2143/JECS.52.3.565605. Retrieved 25 November 2012.
  7. Bakalian 1993, p. 33.
  8. Papazian, Dennis (2000). Armenians in America. Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347. doi:10.2143/JECS.52.3.565605. Retrieved 25 November 2012.
  9. Bakalian 1993, p. 33.
  10. Bakalian 1993, p. 33.
  11. Eisenstadt, Peter R.; Moss, Laura-Eve (2005). The encyclopedia of New York State. Syracuse, NY: Syracuse University Press. p. 118. ISBN 978-0-8156-0808-0.
  12. Martirossian, Vartan (31 August 2012). "Teotig: The First Historian of Armenian Printing". The Armenian Weekly. Retrieved 26 November 2012.
  13. Nersisyan, Mkrtich (1961). "Քաղաքական պատերազմը Ամերիկայում հայ պարբերական մամուլի լուսաբանությամբ [The American Civil War as Elucidated in the Armenian Periodical Press]" (in Armenian). Patma-Banasirakan Handes (Armenian National Academy of Sciences) № 2 (13): 47–66.
  14. Boltz, Martha M. (20 September 2011). "The Civil War's only Armenian soldier to be honored". The Washington Times. Retrieved 25 November 2012.
  15. Malcom 1919, p. 59.
  16. Bakalian 1993, p. 33.
  17. Malcom 1919, p. 63.
  18. Ayvazyan 2003, p. 34.
  19. Hovannisian 1997, p. 390.
  20. Malcom 1919, p. 71.
  21. Bakalian 1993, p. 13.
  22. Avakian 1977, p. 40.
  23. Bakalian 1993, p. 9
  24. Bakalian 1993, p. 13
  25. Bakalian 1993, p. 10.
  26. Matiossian, Vartan (31 August 2012). Teotig: The First Historian of Armenian Printing. The Armenian Weekly. Retrieved 26 November 2012.
  27. Ayvazyan 2003, p. 35.
  28. Bakalian 1993, p. 10.
  29. Blake, William D. (2011). This day in Christian history. Ulrichsville, Ohio: Barbour Pub.. p. 18. ISBN 978-1-60260-646-3.
  30. Malcom 1919, p. 67.
  31. Malcom 1919, p. 73.
  32. Malcom 1919, p. 67.
  33. Bakalian 1993, p. 10.
  34. Papazian, Dennis (2000). "Armenians in America". Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347. doi:10.2143/JECS.52.3.565605. Retrieved 25 November 2012
  35. Bakalian 1993, p. 10.
  36. Mirak 1983, p. 399.
  37. Tashjian, James H. (1952) The Armenian American in World War II. Boston: Harenik Association
  38. Ernest Herbert Dervishian". Military Times Hall Of Valor. Retrieved 3 December 2012.
  39. Powell, John (2005). Encyclopedia of North American immigration. New York: Facts On File. pp. 17–18. ISBN 978-1-4381-1012-7.
  40. Ayvazyan 2003, p. 34.
  41. Ayvazyan 2003, p. 37.
  42. Ayvazyan 2003, p. 37.
  43. Powell, John (2005). Encyclopedia of North American immigration. New York: Facts On File. pp. 17–18. ISBN 978-1-4381-1012-7.
  44. Münz, Rainer (2003). Diasporas and ethnic migrants: German, Israel and post-Soviet successor states in comparative perspective. London: Frank Cass. p. 160. ISBN 978-0-7146-5232-0.
  45. Papazian, Dennis (2000). "Armenians in America". Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347. doi:10.2143/JECS.52.3.565605. Retrieved 25 November 2012
  46. Münz, Rainer (2003). Diasporas and ethnic migrants: German, Israel and post-Soviet successor states in comparative perspective. London: Frank Cass. p. 161. ISBN 978-0-7146-5232-0.
  47. Powell, John (2005). Encyclopedia of North American immigration. New York: Facts On File. pp. 17–18. ISBN 978-1-4381-1012-7.
  48. "Region and Country or Area of Birth of the Foreign-Born Population: 2000". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  49. "Region and Country or Area of Birth of the Foreign-Born Population: 2000 by state". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  50. "Foreign-born population excluding population born at sea 2011 American Community Survey 1-Year Estimates". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  51. "Immigrant Visas Issued by Foreign State Chargeability (All Categories): Fiscal Years 1992–2011". Bureau of Consular Affairs. Retrieved 11 August 2012.
  52. Bedevian, Harry Sahag (2008). Student, Staff, and Parent Perceptions of the Reasons for Ethnic Conflict Between Armenian and Latino Students. ProQuest. pp. 5–6. ISBN 978-0-549-60688-8.
  53. http://www.photography.mattfield.com
  54. Bakalian 1993, p. 7.
  55. Markowitz, Fran; Stefansson, Anders H. (2004). Homecomings. Lanham, Maryland: Lexington Books. p. 122. ISBN 978-0-7391-0952-6.
  56. Samkian 2007, p. 26.
  57. Sabagh, Bozorgmehr & Der-Martirosian 1990, p. 9.
  58. Reinhold, Robert (21 March 1988). "Echoes From Armenia In Southern California". The New York Times. Retrieved 3 December 2012.
  59. Bakalian 1993, p. 186.
  60. Bakalian 1993, p. 185.
  61. Samkian 2007, p. 102.
  62. "General Information". Organization of Istanbul Armenians. Retrieved 12 December 2012.
  63. Esquivel, Paloma (19 September 2011). "A brotherhood is bolstered by food and friendship". Los Angeles Times. Retrieved 12 December 2012.
  64. Parks, Lisa; Kumar, Shanti (2003). Planet TV: a global television reader. New York: New York University Press. p. 395. ISBN 978-0-8147-6692-7.
  65. Samkian 2007, p. 102.
  66. Blankstein, Andrew (16 February 2011). "Nearly 100 charged, dozens arrested in operation targeting Armenian organized crime". Los Angeles Times. Retrieved 25 November 2012.
  67. Lovett, Ian (16 February 2011). "U.S. Cracks Down on Armenian Crime Syndicate". Retrieved 25 November 2012.
  68. "Manhattan U.S. Attorney Charges 44 Members and Associates of an Armenian-American Organized Crime Enterprise with $100 Million Medicare Fraud". Federal Bureau of Investigation. 13 October 2010. Retrieved 13 December 2012.
  69. Bedevian, Harry Sahag (2008). Student, Staff, and Parent Perceptions of the Reasons for Ethnic Conflict Between Armenian and Latino Students. ProQuest. pp. 5–6. ISBN 978-0-549-60688-8.
  70. "Ruthless Armenian Power gang hit by 74 arrests in huge crackdown on organised crime". Daily Mail. 17 February 2011. Retrieved 12 December 2012. "The group start as a street gang in East Hollywood, California, in the 1980s, identifying themselves with tattoos, graffiti and gang clothing... In all, the crime group is believed to have more than 200 members."
  71. "Ancestry: 2000". United States Census Bureau. Retrieved 17 December 2012.
  72. "Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2011 American Community Survey 1-Year Estimates". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  73. Thon, Caroline (2012). Armenians in Hamburg: an ethnographic exploration into the relationship between diaspora and success. Berlin: LIT Verlag Münster. p. 25. ISBN 978-3-643-90226-9.
  74. Kasim, Kamer. "Armenian Diaspora in Australia". Journal of Turkish Weekly. Retrieved 21 July 2012.
  75. Takooshian, Harold. "Armenian American's Immigration to California". Retrieved 21 July 2012.
  76. Papazian, Dennis (2000). "Armenians in America". Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347.
  77. Azadian, Edmond Y. (23 April 2012). "Commentary: A Million Person March on Washington". Armenian Mirror-Spectator. Retrieved 21 July 2012.
  78. Schmitz, Gregor Peter (12 October 2007). "Armenian Lobby's Triumph: Genocide Resolution Risks Shattering Relations with Turkey". Spiegel Online. Retrieved 5 December 2012.
  79. Judah, Tim (21 June 2012). "Armenia Survives!". The New York Review of Books. Retrieved 21 July 2012.
  80. Tolson, Jay (18 October 2007). "An Ugly Truth". U.S. News & World Report. Retrieved 21 July 2012.
  81. Reynolds, Maura (7 January 2007). "Genocide question hits home". Los Angeles Times. Retrieved 21 July 2012.
  82. "Arab and other Middle Eastern Americans". World Directory of Minorities and Indigenous Peoples. Retrieved 21 July 2012.
  83. "Barack Obama on the Importance of US-Armenia Relations". Armenian National Committee of America. 19 January 2008. Retrieved 24 July 2012.
  84. "Kim Kardashian Urges Support for Telethon". The Armenian Weekly. 20 May 2012. Retrieved 24 July 2012.
  85. Jemal, Timothy (11 February 2011). "Armenian lobby faces moment of truth". The Armenian Reporter. Retrieved 24 July 2012.
  86. Milliken, Mary (12 October 2007). "Armenian-American clout buys genocide breakthrough". Reuters. Retrieved 5 December 2012.
  87. "Ancestry: 2000". United States Census Bureau. Retrieved 17 December 2012.
  88. http://www.photography.mattfield.com
  89. Nectar Davidian, The Seropians (Berkeley, 1965). p. iii; Bishop Mushegh Seropian [Serobian], ed., Amerikahay Taretsuytse 1912 (American Armenian Almanac), vol. 1 (Boston: Kilikia Tparan, 1913), p. 56
  90. Starr, Kevin (2006). Coast of dreams: California on the edge, 1990–2003. New York: Vintage Books. p. 175. ISBN 978-0-679-74072-8.
  91. Kouymjian, 2000 "... and particularly Los Angeles, which alone has nearly a quarter of a million Armenians in places like Hollywood, Glendale, and Pasadena."
  92. Starr, Kevin (2006). Coast of dreams: California on the edge, 1990–2003. New York: Vintage Books. p. 175. ISBN 978-0-679-74072-8.
  93. Thon, Caroline (2012). Armenians in Hamburg: an ethnographic exploration into the relationship between diaspora and success. Berlin: LIT Verlag Münster. p. 25. ISBN 978-3-643-90226-9.
  94. "The Armenian Community in the Los Angeles area". The Religion-In-The-Americas (RITA) Database. Retrieved 20 July 2012.
  95. Papazian, Dennis (2000). "Armenians in America". Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347. doi:10.2143/JECS.52.3.565605. Retrieved 25 November 2012.
  96. "Los Angeles County, California Ancestry: 2000". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  97. "Los Angeles-Long Beach-SantaAna, CA Metro Area Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported 2011 American Community Survey 1-Year Estimates". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  98. "Ancestry: 2000 All places within California". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  99. "Armenians in Van Nuys, Sherman Oaks, Encino, Tarzana, Studio City, North Hills, and Northridge". Hayk the Ubiquitous Armenian. Retrieved 18 December 2012.
  100. "Council File: 00-1958 Title Little Armenia". City of Los Angeles Office of the City Clerk. Retrieved 7 December 2012.
  101. Grudin, Nicholas (8 September 2002). "Armenian population up Valley, Glendale and Burbank show big percentage hikes". Los Angeles Daily News. Retrieved 19 December 2012.
  102. Grudin, Nicholas (8 September 2002). "Armenian population up Valley, Glendale and Burbank show big percentage hikes". Los Angeles Daily News. Retrieved 19 December 2012.
  103. http://en.wikipedia.org/wiki/File:Glendale_panorama.jpg
  104. Covarrubias, Amanda (8 August 2005). "New Era for Glendale Armenians". Los Angeles Times'. Retrieved 19 October 2012
  105. Milliken, Mary (12 October 2007). "Armenian-American clout buys genocide breakthrough". Reuters. Retrieved 11 December 2012.
  106. "Armenians in Glendale, CA". Hayk the Ubiquitous Armenian. Retrieved 19 October 2012.
  107. "Ancestry: 2000 All places within California". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  108. "Armenian Ancestry". ePodunk. October 2005. Retrieved 25 November 2012.
  109. "Top 101 cities with the most residents born in Armenia (population 500+)". City-Data.com. Retrieved 9 December 2012.
  110. "Ancestry: 2000 All places within California". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  111. Kazandjian, Seta (2006). The Effects of Bilingualism and Acculturation on Neuropsychological Test Performance: A Study with Armenian Americans. ProQuest. pp. 27–28. ISBN 978-0-542-84512-3.
  112. http://en.wikipedia.org/wiki/File:David_of_Sassoon_-_13.jpg
  113. "Armenians in Fresno, CA". Hayk the Ubiquitous Armenian. Retrieved 18 December 2012.
  114. Reinhold, Robert (21 March 1988). "Echoes From Armenia In Southern California". The New York Times. Retrieved 3 December 2012.
  115. "Ancestry 2000: Fresno County, California". United States Census Bureau. Retrieved 20 December 2012.
  116. "Old Armenian Town: A living culture". The Fresno Bee. Retrieved 16 December 2012.
  117. "Armenians in the San Francisco Bay Area". Hayk the Ubiquitous Armenian. Retrieved 18 December 2012.
  118. Ayvazyan 2003, p. 44.
  119. Eisenstadt, Peter R.; Moss, Laura-Eve (2005). The encyclopedia of New York State. Syracuse, NY: Syracuse University Press. p. 118. ISBN 978-0-8156-0808-0.
  120. Bernard Augustine De Voto (1957). Saturday Review (Saturday Review Associates) 40: 16.
  121. "Armenians in New York, NY". Hayk the Ubiquitous Armenian. Retrieved 18 December 2012.
  122. Vartanian, Hrag (1 April 2002). "Tracking Armenians in New York". Armenian General Benevolent Union. Retrieved 21 July 2012. "Today, Manhattan's community has shrunk to 10,000 of the 150,000 Armenians in the Greater New York area. As the most culturally diverse county in the nation, Queens was and perhaps still is home to the bulk of Tri-State Armenians with today's population hovering around 50,000."
  123. http://en.wikipedia.org/wiki/File:Armenian_Heritage_Park.jpg
  124. Ayvazyan 2003, p. 41.
  125. Ayvazyan 2003, p. 41.
  126. "About us". Armenian Independent Broadcasting of Boston. Retrieved 10 December 2012.
  127. "Mass. Gov. to dedicate Armenian Heritage Park". The Boston Globe. 22 May 2012. Retrieved 18 August 2012.
  128. "Armenians in Watertown, MA". Hayk the Ubiquitous Armenian. Retrieved 10 December 2012.
  129. O'Brien, Keith (18 August 2007). "ADL local leader fired on Armenian issue". The Boston Globe. Retrieved 10 December 2012.
  130. "Ancestry: 2000 All places within Massachusetts". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  131. "Ancestry: 2000 All places within Massachusetts". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  132. Ayvazyan 2003, p. 45.
  133. Ayvazyan 2003, p. 45.
  134. "Armenians in Providence, RI". Hayk the Ubiquitous Armenian. Retrieved 18 December 2012.
  135. Dennis Papazian, Carolyn Sirian (1983). "Armenians in the Metropolitan Detroit Area". Ethnic Groups in Michigan, Vol. 2 of The Peoples of Michigan. Detroit: The Ethnos Press. pp. 12–17. Retrieved 18 December 2012.
  136. Ayvazyan 2003, p. 41.
  137. "Armenians in Chicago, IL". Hayk the Ubiquitous Armenian. Retrieved 18 December 2012.
  138. Ayvazyan 2003, p. 44.
  139. Ayvazyan 2003, p. 40.
  140. "Total ancestry categories tallied for people with one or more ancestry categories reported by states 2010 American Community Survey 1-Year Estimates". United States Census Bureau. Retrieved 27 December 2012.
  141. http://en.wikipedia.org/wiki/File:Multilingual_road_sign_in_Glendale,_CA.jpg
  142. "Ancestry: 2000". United States Census Bureau. Retrieved 17 December 2012.
  143. "Detailed List of Languages Spoken at Home for the Population 5 Years and Over by State: 2000". United States Census Bureau. 25 February 2003. Retrieved 18 August 2012.
  144. Sisson, Richard (2006). The American Midwest: an interpretive encyclopedia. Bloomington, Indiana: Indiana Univ. Press. p. 320. ISBN 978-0-253-34886-9.
  145. Khanam, R. (2005). Encyclopaedic ethnography of Middle-East and Central Asia. New Delhi: Global Vision. p. 54. ISBN 978-81-8220-062-3.
  146. Adalian 2010, pp. 397-398.
  147. Akopjan, Sz. M. : Zapadnaja Armenija w planah impjerjalisticzeskih dźerżsaw. Erywań, 1987. (С. М. Акоп-ян: Западная Армения в планах империалистических держав. Изд. АН Армянской ССР, Ереван, 1967.)
  148. Alem, Jean—Pierre: L'Arménie. Paris, Press Univ. de France, 1972.
  149. * Arakjeljan, B. N. Agajan, C. P. Parsamjan, V. A. : Istorija armjanskawo naroda. Erywań, »Lujs«, 1989. (Б. Н. Аракелян — Ц. П. Агаян: — В. А. Парсамян: История армянского народа. Ереван, »Луйс«, 1989.).
  150. Baljan, Grajr: Nagornij Karabah i Nacjonalnije Konflikti v Sajuzje w swjetlje praw czelawjeka. Erywań, Izdatjelstvo Dasznaktjutjun, 1991. (Грайр Бальян: Нагорный Карабах и национальные конфликты в Союзе в свете прав человека. Издатель — Комиссия »Айдат« Армянской Революционной Партии »ДАШНАКЦУТЮН«, Ереван, 1991)
  151. Baljan, Grajr: W Turcji prodolżajutsja naruszjenija praw czeloweka. Erywań, Izdatjelstwo Dasznaktjutjun, 1991. (Грайр Бальян: В Турции продолжаются нарушения прав человека. Изд. Комиссия »АЙДАТ« АРП »Дашнакцутюн«, Ереван, 1991.)
  152. Barszegov, Ju. G. : Genocid Armjan — prestupljenije protiw czelowjeczeńsstwa. Erywań, »Ajasztan«, 1990. (Ю. Г. Барсегов: Геноцид Армян—преступление против человечества. Ереван, »Айастан«, 1990.)
  153. Brosset, Marie–Félicité: Collection D'historieus Arméniens. Dix on vrages sur l'histoire de l'Arménie et de pays adjacents. Tom I—II. Amsterdam, APA—Philo Press, 1979.
  154. Firbjuher, Gjenrih: Armenia 1915. Jerevan, Izd. Akademii Nauk, 1991. (Генрих Фирбюхер: Что скрыло кайзеровское правительство от немецких подданных АРМЕНИЯ 1915 уничтожение Турцией кулътурного народа. Ереван, Издательство Академии Наук Армении,1991.)
  155. Firbjuher, GjenrihVjesszjelink, EgbertBarszjegov, Jurij: Gjenocid. Vcsjera, Szjevodnyja... A zavtra? Izdatjelsztvo Dasnaktjutjun, Jerevan, 1992. (Генрих Фирбюхер — Эгберт Весселинк — Юрий Г. Барсегов: Геноцид. Вчера, сегодня... а завтра? Издатель — Комиссия »Айдат« Армянской Революционной Партии »ДАШНАКЦУТЮН«, Ереван, 1991)
  156. Helmreich, Paul C.: From Paris to Sèvres. The Partition of the Ottoman Empire at the Peace Conference of 1919—1920. Columbus, Ohio State University Press, 1974.
  157. "Mother Tongue of the Foreign-Born Population: 1910 to 1940, 1960, and 1970". United States Census Bureau. 9 March 1999. Retrieved 22 December 2012.
  158. "Languages Spoken at Home: 1980, 1990, 2000, and 2007". United States Census Bureau. Retrieved 6 August 2012.
  159. "Language Spoken at Home for the Foreign-Born Population 5 Years and Over: 1980 and 1990". United States Census Bureau. 9 March 1999. Retrieved 18 Deccmber 2012.
  160. "Language Spoken at Home for the Foreign-Born Population 5 Years and Over: 1980 and 1990". United States Census Bureau. 9 March 1999. Retrieved 18 Deccmber 2012.
  161. "Detailed Language Spoken at Home and Ability to Speak English for Persons 5 Years and Over --50 Languages with Greatest Number of Speakers: United States 1990". United States Census Bureau. 1990. Retrieved 22 July 2012.
  162. "Ancestry: 2000". United States Census Bureau. Retrieved 17 December 2012.
  163. "Detailed List of Languages Spoken at Home for the Population 5 Years and Over by State: 2000". United States Census Bureau. 25 February 2003. Retrieved 18 August 2012.
  164. Bedevian, Harry Sahag (2008). Student, Staff, and Parent Perceptions of the Reasons for Ethnic Conflict Between Armenian and Latino Students. ProQuest. pp. 5–6. ISBN 978-0-549-60688-8.
  165. "Language spoken at Home by ability to speak English for the population 5 years and over 2009–2011 American Community Survey 3-Year Estimates". United States Census Bureau. Retrieved 22 December 2012.
  166. Samkian 2007, p. 102.
  167. Papazian, Dennis (2000). "Armenians in America". Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347. doi:10.2143/JECS.52.3.565605. Retrieved 25 November 2012.
  168. Esquivel, Paloma (19 September 2011). "A brotherhood is bolstered by food and friendship". Los Angeles Times. Retrieved 12 December 2012.
  169. Naficy, Hamid (1993). The making of exile cultures Iranian television in Los Angeles. Minneapolis: University of Minnesota Press. pp. 86–87. ISBN 978-0-8166-2084-5.
  170. http://en.wikipedia.org/wiki/File:Rose_and_Alex_Pilibos_Armenian_school.jpg
  171. Sisson, Richard (2006). The American Midwest: an interpretive encyclopedia. Bloomington, Indiana: Indiana Univ. Press. p. 320. ISBN 978-0-253-34886-9.
  172. Samkian 2007, p. 102.
  173. Ayvazyan 2003, p. 51.
  174. Ayvazyan 2003, p. 51.
  175. Papazian, Dennis (2000). "Armenians in America". Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347.
  176. Moskowitz, Gary (21 June 2004). "'Only the beginning'". Glendale News-PressTerms. Retrieved 4 February 2013. "Mashdots College, which opened in 1992 in Glendale, is the only four-year Armenian institution of higher education in the United States."
  177. Laderman, Gary (2003). Religion and American cultures. Santa Barbara, Calif.: ABC- CLIO. p. 302. ISBN 978-1-57607-238-7.
  178. Ayvazyan 2003, p. 38.
  179. Eisenstadt, Peter R.; Moss, Laura-Eve (2005). The encyclopedia of New York State. Syracuse, NY: Syracuse University Press. p. 118. ISBN 978-0-8156-0808-0.
  180. Ayvazyan 2003, p. 46
  181. Laderman, Gary (2003). Religion and American cultures. Santa Barbara, Calif.: ABC- CLIO. p. 302. ISBN 978-1-57607-238-7.
  182. Blake, William D. (2011). This day in Christian history. Ulrichsville, Ohio: Barbour Pub.. p. 18. ISBN 978-1-60260-646-3.
  183. "The first Armenian Orthodox churches in America". The Society for Orthodox Christian History in the Americas. Retrieved 13 December 2012.
  184. National Council of Ch of Christ in USA (2012). "Armenian Apostolic Church of America". Yearbook of American & Canadian Churches 2012. Abingdon Press. ISBN 978-1-4267-5610-8.
  185. Laderman, Gary (2003). Religion and American cultures. Santa Barbara, Calif.: ABC- CLIO. p. 302. ISBN 978-1-57607-238-7.
  186. Arax, Mark (1997). In my father's name: a family, a town, a murder (August 1997. ed.). New York: Pocket Books. pp. 31–32. ISBN 978-0-671-01002-7.
  187. Alexander, Ben (2007). "Contested Memories, Divided Diaspora: Armenian Americans, the Thousand-day Republic, and the Polarized Response to an Archbishop's Murder". Journal of American Ethnic History 27 (1).
  188. Ayvazyan 2003, p. 47.
  189. Kouymjian, Dickran (December 1992). "Armenians in the United States". California State University, Fresno. Retrieved 7 December 2012.
  190. National Council of Ch of Christ in USA (2012). "Armenian Apostolic Church of America". Yearbook of American & Canadian Churches 2012. Abingdon Press. ISBN 978-1-4267-5610-8.
  191. Hower, Marvie (3 September 1989). "Tiran Nersoyan, An Archbishop, Scholar and Author, Is Dead at 85". The New York Times. Retrieved 29 December 2012.
  192. Vitello, Paul (19 October 2012). "Torkom Manoogian, Archbishop of Armenian Orthodox Church, Dies at 93". The New York Times. Retrieved 30 December 2012.- Bakalian 1993, p. 93.
  193. Ayvazyan 2003, p. 46.
  194. Eisenstadt, Peter R.; Moss, Laura-Eve (2005). The encyclopedia of New York State. Syracuse, NY: Syracuse University Press. p. 118. ISBN 978-0-8156-0808-0.
  195. Bakalian 1993, p. 93.
  196. "Pope Names New Eparch for Armenian Catholics In US And Canada". United States Conference of Catholic Bishops. 21 May 2011. Retrieved 8 December 2012.
  197. Bakalian 1993, p. 93.
  198. Matiossian, Vartan (31 August 2012). "Teotig: The First Historian of Armenian Printing". The Armenian Weekly. Retrieved 26 November 2012.
  199. Ayvazyan 2003, p. 77.
  200. Matiossian, Vartan (31 August 2012). "Teotig: The First Historian of Armenian Printing". The Armenian Weekly. Retrieved 26 November 2012.
  201. Ayvazyan 2003, p. 42.
  202. Kouymjian, Dickran (December 1992). "Armenians in the United States". California State University, Fresno. Retrieved 7 December 2012.
  203. Reinhold, Robert (21 March 1988). "Echoes From Armenia In Southern California". The New York Times. Retrieved 3 December 2012.
  204. Von Voss, Huberta (2007). Portraits of hope: Armenians in the contemporary world. New York: Berghahn Books. p. 11. ISBN 978-1-84545-257-5.
  205. Brzezinski, Zbigniew. "A Dangerous Exemption." Foreign Policy 1 July 2006: 63.
  206. Papazian, Dennis (2000). "Armenians in America". Het Christelijk Oosten (University of Michigan-Dearborn) 52 (3-4): 311–347.
  207. http://www.aaainc.org/
  208. http://www.anca.org/
  209. Traktat w Sèvres z tej prostej przyczyny nie stracił swojej ważności przez Traktat Pokojowy w Lozannie, że inicjator lozańskiego cyrku — bandyta — przestępca wojenny, oraz przeciwko ludzkości i morderca tłumów Josif Wisarjonowicz Dżugaszwilli (bandyckie przezwisko „Stalin”) zapomniał przywlec do szwajcarskiego miasta aktorów, którzy by odegrali rolę „delegacji ormiańskiej”! A bez jednego z sygnatariuszy, nie można uchylić ważność żadnego porozumienia międzynarodowego!
  210. Cameron, Fraser United States foreign policy after the Cold War The Armenian-American'lobby, Routledge 2002 p.91
  211. Dorman, Shawn (2011). Inside a U.S. embassy: diplomacy at work. Washington, D.C.: Foreign Service Books. p. 10. ISBN 978-0-9649488-4-6.
  212. http://hu.metapedia.org/wiki/Avanesian_Alex - „Avanesian Alex. A KGB és BM III. főcsoportfőnöksége SZT. A magyarországi örmények egyik vezető bolsevista személyisége. 1995 és 2002 között az Országos Örmény Önkormányzat első (magacsinálta) elnöke. Több örmény témájú kulturális egyesület vezetője, valamint a Magyar Rádió nemzetiségi adásainak főszerkesztője. Botrányhős, tipikus bolsevista sumák. Az örmény nemzetiségi közélet tevékeny résztvevője és botrányhőse, a félrevezetések, okirathamisítások bajnoka. Az igazi örmények többször megverték.” — „Aleks Awanesian - ściśle tajny oficer KGB i węgierskiej bezpieki. Jedna z czołowych bolszewickich osobistości węgierskich Ormian. W latach 1995-2002 był wykreowanym przez siebie samego pierwszym Prezesem Ogólnokrajowego Samorządu Ormian. Szef kilku ormiańskich stowarzyszeń kulturalnych. Bohater skandali, typowy bolszewicki kombinator. Czynna osobowość i bohater skandali życia mniejszościowego węgierskich Ormian, mistrz fałszowania dokumentów i wprowadzania w błąd. Prawdziwi Ormianie wielokrotnie pobili jego.”.
  213. Kouymjian, Dickran (December 1992). "Armenians in the United States". California State University, Fresno. Retrieved 7 December 2012.
  214. Von Voss, Huberta (2007). Portraits of hope: Armenians in the contemporary world. Bergahn Books. p. 36. ISBN 978-1-84545-257-5.
  215. "U.S. House of Representatives Joint Resolution 148". Armenian National Institute. 9 April 1975. Retrieved 4 December 2012.
  216. "U.S. House of Representatives Joint Resolution 247". Armenian National Institute. 12 September 1984. Retrieved 4 December 2012.
  217. "U.S. House of Representatives Resolution 3540". Armenian National Institute. 11 June 1996. Retrieved 4 December 2012.
  218. "Ronald Reagan, Proclamation, 22 April 1981". Armenian-genocide.org. 22 April 1981. Retrieved 4 December 2012.
  219. "U.S. House panel approves Armenia genocide resolution". Xinhua. 5 March 2010. Retrieved 15 December 2012.
  220. "Provincial governments". Armenian Genocide Museum-Institute. Retrieved 13 January 2013.
  221. "ANI expands Armenian Genocide memorials data base". PanARMENIAN.Net. 6 September 2012. Retrieved 13 January 2013.
  222. "Biography". Arthur Meschian | Official Website. Retrieved 19 December 2012.
  223. "About Harout". Harout Pamboukjian Website. Retrieved 19 December 2012.
  224. "Biography". Flora Martirosian Website. Retrieved 19 December 2012.
  225. "Biography". Armenchik Official Website. Retrieved 18 December 2012.
  226. Barkan, Elliott Robert (2001). Making it in America: a sourcebook on eminent ethnic Americans. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. p. 333. ISBN 978-1-57607-098-7.
  227. Hovanissian, Richard (2007). The Armenian genocide: cultural and ethical legacies. New Brunswick, New Jersey: Transaction Publishers. p. 221. ISBN 978-1-4128-0619-0.
  228. Forgotten Bread: First-Generation Armenian American Writers, ed. David Kherdian (Heyday, 2007)
  229. Adalian 2010, p. 192.
  230. Adalian 2010, p. 415.
  231. Talevski, Nick (2006). Knocking on heavens's door: rock obituaries. London: Omnibus Press. p. 582. ISBN 978-1-84609-091-2.
  232. Adalian 2010, p. 255.
  233. Adalian 2010, p. 254.
  234. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_American_politicians_of_Armenian_descent
  235. Adalian 2010, p. 255.
  236. Adalian 2010, p. 281.
  237. Bobelian, Michael (2009). Children of Armenia: a forgotten genocide and the century-long struggle for justice. New York: Simon & Schuster. p. 169. ISBN 978-1-4165-5725-8.
  238. Adalian 2010, p. 281.
  239. Adalian 2010, p. 255.
  240. Adalian 2010, p. 255.
  241. Herzig, Edmund; Kurkchiyan, Marina (2005). The Armenians: past and present in the making of national identity. London: RoutledgeCurzon. pp. 231–232. ISBN 978-0-7007-0639-6.
  242. Krikorian, Robert O.; Masih, Joseph R. (1999). Armenia: at the crossroads. Amsterdam: Taylor & Francis. pp. 38–39. ISBN 978-90-5702-345-3.
  243. von Voss, Huberta (2007). Portraits of hope: Armenians in the contemporary world. New York: Berghahn Books. p. 237. ISBN 978-1-84545-257-5.
  244. Avakian, Arra S. (1998). Armenia: a Journey Through History. Electric Press. pp. 311–314. ISBN 978-0-916919-20-7.
  245. "Shahan Natalie: a biography". Shahan Natalie Family Foundation, Inc.. Retrieved 19 January 2013.
  246. Nicol, Neal; Wylie, Harry (2006). Between the dying and the dead: Dr. Jack Kevorkian's life and the battle to legalize euthanasia. Madison, Wisconsin: Univ. of Wisconsin Press. p. 27. ISBN 978-0-299-21710-5.
  247. Gore, Patrick Wilson (2008). 'Tis some poor fellow's skull: post-Soviet warfare in the southern Caucasus. New York: iUniverse. p. 21. ISBN 978-0-595-48679-3.
  248. Akopian, Aram (2001). Armenians and the world: yesterday and today. Yerevan: Noyan Tapan. p. 61. ISBN 978-99930-51-29-9.
  249. Washington Journalism Review: WJR. 11. Washington Communications Corporation. 1989.
  250. Mike Agassi, Dominic Cobello (2004). The Agassi story. Toronto: ECW Press. p. 12. ISBN 978-1-55022-656-0.
  251. Lutz, Stuart (2010). The Last Leaf: Voices of History's Last-Known Survivors. Prometheus Books. p. 341. ISBN 978-1-61614-310-7.
  252. Barkan, Elliott Robert (2001). Making it in America: a sourcebook on eminent ethnic Americans. Santa Barbara, California: ABC-CLIO. pp. 217–218. ISBN 978-1-57607-098-7.
  253. Gabaccia, Donna (2000). We are what we eat: ethnic food and the making of Americans. Cambridge, Massachusetts: Harvard Univ. Press. p. 76. ISBN 978-0-674-00190-9.
  254. Simich, Jerry L.; Wright, Thomas C. (2010). More peoples of Las Vegas: one city, many faces. University of Nevada Press. p. 143. ISBN 978-0-87417-817-3.
  255. any faces. University of Nevada Press. p. 143. ISBN 978-0-87417-817-3. ^ Goldberg, Ryan (18 November 2009). "Rags to Riches CEOs: Kirk Kerkorian". Minyanville. Retrieved 1 January 2013.
  256. Simich, Jerry L.; Wright, Thomas C. (2010). More peoples of Las Vegas: one city, many faces. University of Nevada Press. p. 143. ISBN 978-0-87417-817-3.
  257. Dr Helmut K Anheier, David C. Hammack (2010). American foundations: roles and contributions. Washington, D.C.: Brookings Institution Press. p. 241. ISBN 978-0-8157-0339-6.
  258. "Kirk Kerkorian is not offended by Armenia". ArmeniaDiaspora.com. 14 September 2011. Retrieved 1 January 2013.
  259. A magyarság az Ararátnál született (Węgrzy narodzili się pod Araratem – historia Armenii od czasów prehistorycznych oraz Ormian POlskich i Węgierskich — od ponad 20 lat oczekuje na wydanie i wydawcę)
  260. http://en.wikipedia.org/wiki/Armenian_American (autorzy)]
  261. http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Armenian_Americans

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki