FANDOM


Akt 5 listopada

Manifest dwóch cesarzy.

Akt 5 listopada − akt wydany w Warszawie 5 listopada 1916 przez cesarzy austro-węgierskiego Franciszka Józefa I i niemieckiego Wilhelma II, w którym zapowiedziane zostało utworzenie samodzielnego Królestwa Polskiego z ziem zaboru rosyjskiego.

Geneza Edytuj

W XIX wieku i na początku XX wieku kwestia polska nie stanowiła istotnego problemu dla mocarstw europejskich. Wybuch I wojny światowej w 1914 doprowadził do rozpadu sojuszu państw zaborczych, jednak sytuacja niewiele się zmieniła. Dowódcy państw zaborczych podejmowali wyłącznie działania propagandowe, w którym odwoływano się do wydarzeń z historii. Niemcy wskazywali głównie na ucisk władz carskich i politykę rusyfikacyjną, a Rosjanie akcentowali wspólne pochodzenie słowiańskie oraz przypominali o wojnach krzyżackich i działaniach germanizacyjnych w XIX wieku. Głównodowodzący wojskami rosyjskimi książę Mikołaj Mikołajewicz Romanow obiecywał też zjednoczenie ziem polskich, ale pod berłem cara. Jednak aż do listopada 1916 zaborcy nie podali konkretnych propozycji rozwiazania sprawy niepodległości Polski, a pod wystawionymi dokumentami brakowało podpisów władców.

Manifest Edytuj

W 1915 wojska państw centralnych wyparły armię rosyjską z Królestwa Kongresowego, które znalazło się pod okupacją austro-węgierską i niemiecką. Na zajętym terenie mieszkało około miliona Polaków w wieku poborowym, a ich pozyskanie mogło się okazać przełomowe dla rozstrzygnięcia konfliktu, który spowodował dotkliwe straty w armii państw centralnych. W wyniku konferencji Austriaków i Niemców w Pszczynie 5 listopada 1916 wydano manifest, w którym cesarz austro-węgierski i niemiecki oświadczyli, że z okupowanych ziem zaboru rosyjskiego utworzone zostanie samodzielne Królestwo Polskie w bliżej nieokreślonych granicach, będące dziedziczną monarchią konstytucyjną. Stworzone państwo polskie miało pozostać w sojuszu z państwami centralnymi. Zapowiedziano też utworzenie wojska polskiego pod dowództwem niemieckim.

Realizację obietnic zawartych w akcie rozpoczęto już cztery dni później. 9 listopada 1916 generał-gubernator warszawski Hans Hartwig von Beseler wydał proklamację, w której nawoływano do tworzenia ochotniczych formacji polskich w celu walki z Rosjanami. Z kolei 6 grudnia 1916 generałowie-gubernatorowie warszawski i lubelski wydali rozporządzenie, na mocy której utworzono Tymczasową Radę Stanu na czele z Wincentym Niemojowskim, przekształconą we wrześniu 1917 w Radę Regencyjną.

Znaczenie aktu Edytuj

Manifest miał bardzo duże znaczenie dla narodu polskiego. Był to pierwszy dokument, w którym władcy państw zaborczych wspomnieli o utworzeniu państwa polskiego. Akt ten zakończył solidarność państw zaborczych, co cofnęło decyzje dotyczące podziału ziem dawnej Rzeczypospolitej. Wydanie tego dokumentu wywołało zainteresowanie sprawą Polaków w państwach ententy. Już w grudniu 1916 car Mikołaj II Romanow zapowiedział utworzenie niepodległej Polski z ziem trzech zaborów. Stanowisko to zostało popartę przez Wielką Brytanię i Francję w styczniu 1917. Po rewolucji lutowej prawo Polaków do własnego państwa zadeklarowała Rada Delagatów Robotniczych i Żołnierskich. Podobnie uważał Rząd Tymczasowy, jednak niepodległa Polska miała pozostać w sojuszu wojskowym z Rosją. Jednak najważniejszym wydarzeniem, które przyczyniło się do odzyskania przez Polskę niepodległości, było orędzie prezydenta Stanów Zjednoczonych Thomasa Woodrowa Wilsona, w którym punkt trzynasty dotyczył utworzenia niepodległego państwa polskiego z swobodnym dostępem do morza.

Ad blocker interference detected!


Wikia is a free-to-use site that makes money from advertising. We have a modified experience for viewers using ad blockers

Wikia is not accessible if you’ve made further modifications. Remove the custom ad blocker rule(s) and the page will load as expected.

Więcej z Fandomu

Losowa wiki